CD-recensie

 

© Aart van der Wal, maart 2006

 

Mansoerian: Strijkkwartet nr. 1 (1983/84) - nr. 2 (1984) - Testament voor strijkkwartet (2004).

Rosamunde Quartett.

ECM New Series 1905 476 3052 • 50' •

www.ecmrecords.nl

 


Tigran Mansoerian (1939) schreef in juni 2003: "Het genre van het strijkkwartet heeft me altijd beziggehouden. Toen ik nog muziekstudent was componeerde ik een aantal kwartetten dat ik later vernietigde. In 1972 schreef ik een werk in twee delen voor strijkkwartet, dat ik de titel Het interieur meegaf.
Ik componeerde het Eerste strijkkwartet in 1983/84 ter nagedachtenis aan een jong gestorven muziekvriend, David Chandschian. Het bestaat uit drie delen, waarvan het eerste is gestoeld op ritmische en intonatiereeksen die hun wortels vinden in de Armeense taal en die verdriet, klacht en fluisteren uitdrukken. Het tweede deel wordt beheerst door het geluid van luide, klagende stemmen, begeleid door rituele lichaamsbewegingen. Die lichaamsbewegingen behelzen de innerlijke toestand van een mens die een zwaar verlies te betreuren heeft. Wanneer het dan stil wordt, begint hij de gestorvene te lofprijzen: al vertellend schildert hij diens beste menselijke eigenschappen, enz. Deze rituele lof vormt het basisidee voor het derde deel.
Nadat ik dit kwartet had voltooid moest ik de dood betreuren van een andere vriend, Eduard Chagagortzian. Als aandenken aan hem componeerde ik dan mijn Tweede strijkkwartet. Ik moet hier vermelden dat ik jaren later, in 2001, een ander werk ter herinnering aan mijn goede vriend Alfred Schnittke heb geschreven; ook dit hoort thuis in dezelfde reeks herdenkingsstukken.

Het Tweede kwartet bestaat eveneens uit drie delen, in Armenië is het lied 'Het is lente... Het heeft gesneeuwd', gecomponeerd door de 'classicus' van de Armeense muziekkunst Komitas (1869-1935) zeer geliefd. Het lied kenmerkt zich door een elegische melodie en ik gebruikte enige noten van de pianobegeleiding voor het Tweede kwartet. In de Armeense geestelijke muziek uit de middeleeuwen zijn talrijke liederen te vinden die op hymne-achtige gedichten zijn geënt, en waarin onder andere filosofische gedachten een rol spelen. De modulaties in deze liederen inspireerden mij tijdens het componeren van het Tweede kwartet.
Wat het slot van dat kwartet betreft wil ik nog graag het beeld schetsen van een kerkhof. De dag neigt naar het einde, het schemert. De stoet in het zwart geklede geestelijken gaat langzaam in de richting van de donkere diepte van het kerkhof, in de duisternis. In mijn verbeelding vertegenwoordigt deze stille en langzame processie de overgang van gedeeltelijke naar totale duisternis; en dat is ook een beschrijving van het mystieke beeld van de dood - en zeer indrukwekkend. Het slot van mijn kwartet kwam tot leven middels de impressie van deze beelden en kleuren. De pizzicati van de vier strijkinstrumenten symboliseren het koraal dat zich ontvouwt, maar zonder de kracht die nodig is om zich tot een volledig gezang te ontwikkelen. Zijn kleur is evenzo zwart."

Deze inleiding geeft precies weer wat de luisteraar mag verwachten: inktzwarte, fascinerende klanken van een doordringende schoonheid waarvan althans ik mij slechts met grote moeite kon losmaken en die door het fabelachtig goed spelende en vertolkende Rosamunde Kwartet als het ware in de ziel worden geëtst. De in de proosdij St. Gerold gemaakte opname werd weer geproduceerd door Manfred Eicher en biedt een riant uitzicht op zowel spelers als akoestiek. ECM is een label dat zich in het niche-repertoire heeft gespecialiseerd, en met verbluffend resultaat.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links