CD-recensie

 

© Aart van der Wal, oktober 2018

 

Lindberg: Tempus fugit (2016/17) - Vioolconcert nr. 2 (2015)*

Frank Peter Zimmermann (viool)*, Finnish Radio Symphony Orchestra o.l.v. Hannu Lintu
Ondine ODE 1308-5 • 58• (sacd)
Opname: januari en december 2017, Helsinki Music Centre (Finland)

   

'Tempus fugit', 'De tijd vliegt'. Een fraaie titel voor een muziekwerk. En Lindberg is daarmee in zéér goed gezelschap: Bernd Alois Zimmermanns 'Kugelgestalt der Zeit' gaat er ook over.

Maar wat is tijd? Kant schreef er hele verhandelingen over; en hij niet alleen. Het vijfdelige 'Tempus fugit' is in strikte zijn absoluut eigentijds en toch 'vliegt' de tijd voorbij, zo goed is het geschreven. Wie er de juiste oren voor heeft, natuurlijk. Want zelfs de muziek die honderd jaar geleden is geschreven is voor menigeen nog steeds een onneembare vesting. Een vesting? Ja, helaas wel, want zo wordt die muziek gezien. Echte kunst is op zich al heel bijzonder, maar het is ook kunst om de deur naar het muzikale avontuur wijd open te zetten, frisse lucht in te ademen en tot de slotsom te komen: 'Best heel mooi eigenlijk'. Er moet wel moeite voor worden gedaan, want het 'eigentijdse' komt niet zomaar binnenwaaien. En dan moet het ook nog beklijven. In deze vluchtige maatschappij (ach, wat is tijd...) veelal meer dan een brug te ver.

Genoeg hierover gezeurd. De Fin Magnus Lindberg (1958) is een componist wiens werk er echt toe doet. Hij staat zogezegd op de kaart. Of zijn muziek echt 'moeilijk' is? Voor perceptie geldt geen uniforme standaard, maar gemakkelijk is zij zeker niet. De gelaagdheid is doorgaans best stevig en het abstractieniveau is hoog. Het duurt even voordat Lindbergs bijzondere kunst goed doordringt, het besef ontstaat dat hij twee belangrijke aspecten perfect met elkaar kan laten versmelten: die van de abstractie en van het idioom. Dat heeft duidelijk met inventiviteit te maken, want met alleen maar het zoeken naar nieuwe wegen kom je er als componist niet. Ideeën zijn trouwens evenmin genoeg, want er is ook nog zoiets als de weerbarstige concertpraktijk en de noodzaak om zo te schrijven dat orkesten en ensembles er goed mee uit de voeten kunnen. En dan doel ik niet op een 'Sinfonie der Tausend'.
Het is en blijft een mirakel: oude vormen zo omsmeden dat ze nieuw worden en dan ook nog een zelf gekozen motto een onvervalste muzikale werkingsfeer te geven. Een titel bedenken is niet moeilijk, maar er muzikaal inhoud aan geven is dat wel. De vlag dus die de lading dekt.

Het is geen toeval dat Frank Peter Zimmermann de solist is in het Tweede vioolconcert van Lindberg. Ze hadden elkaar ergens eind jaren negentig ontmoet, maar dat leidde toen niet tot een concreet plan voor een nieuw vioolconcert. Dat werd anders toen er een gericht verzoek kwam van het London Philharmonic, later nog aangevuld door andere orkesten: de Berliner Philharmoniker, de orkesten van de Zweedse en Franse omroep, en uiteindelijk ook het New York Philharmonic. Toen viel alles ineens op zijn plaats en was Zimmermann de gedroomde solist. Hij was het ook die de eerste uitvoering gaf, in Londen in december 2015.

Ook 'Tempus fugit' was een opdrachtwerk, ditmaal uitsluitend van de Finse omroep. Het werk ging op 6 september 2017 in Helsinki in première, op de dag van de Finse onafhankelijkheid. Lindberg schreef het stuk met een tijdsduur van zo'n dertig minuten voor groot orkest en was er maar liefst veertien maanden intensief mee bezig. Dat het relatief zoveel tijd in beslag nam had alles te maken met de richting die hij in dit werk uitwilde. In de jaren tachtig had hij op zijn computer met behulp van LISP-programmeertaal een groot aantal studies in harmonie uitgewerkt. Daarna had hij er niet meer naar omgekeken, tot hij een paar jaar geleden op het idee kwam om LISP weer van stal te halen. Hij had in de kelder nog een paar oude computers staan, leende vervolgens nog een zestal 'oudjes', nam de soldeerbout en koppelde de hele handel aan elkaar. In die zin kan 'Tempus fugit' als een vervolg gezien van 'Kraft' (1983/85), waaraan eveneens een groot aantal berekeningen van complexe harmonieën ten grondslag lag. Lindberg werd in die dagen als een baanbrekende modernist beschouwd, maar zelf zag hij zich liever als een 'steenhouwer'. En inderdaad, in die tijd componeerde hij behoorlijk monolitisch, om pas later de weg naar de idiomatische nuance en het klankraffinement te vinden. Je zou ook kunnen zeggen dat zijn componeerstijl met de tijd (ach, wat is tijd...) minder hoekig, vriendelijker en meer sonoor is geworden. Eerder die van een pottenbakker dan van een steenhouwer.

Ik kan het niet kernachtiger samenvatten: subliem vertolkt en opgenomen vormen de beide werken op deze cd een schitterende 'afdruk' van wat ik dan maar de latere Lindberg noem.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links