CD-recensie

 

© Aart van der Wal, september 2017

 

Leistner-Mayer: Strijkkwartet nr. 5 op. 147 - nr. 6 op. 148 (7 untapfere Bagatellen) - nr. 7 op. 151 (Ariadne Quartett)

Sojka Quartet Pilsen: Martin Kos en Martin Kaplan (viool), Josef Fiala (altviool), Hana Vitková (cello)
TYXart TXA 17090 • 77' •
Opname: september 2016, Festsaal Bezirk Oberpfalz, Regensburg (D)
www.leistner-mayer.de

 

De Boheemse componist Roland Leistner-Mayer (1945, Kraslice) componeert in een vrij gemakkelijk aansprekend idioom. In ons land is hij niet of nauwelijks bekend, wat overigens niets zegt over de kwaliteit van zijn werk. Dat hij in de loop der tijd een groot aantal compositieprijzen in de wacht heeft gesleept zegt trouwens eveneens weinig. Ik ken meerdere voorbeelden van prijzen voor een weinig verbeeldingsvol oeuvre.

Het is niet alleen in deze tijd dat we graag een bepaald stempel op een componist of een compositie willen drukken. Er is zeker iets voor te zeggen om bepaalde stilistische kenmerken te benoemen. Al is het alleen maar om enigszins te weten welk compositorisch vlees men in de kuip heeft. Op het gevaar af natuurlijk dat generalisatie al snel ten koste gaat van de nuancering. Zo is het nog steeds niet bon ton om het werk van Alban Berg in verband te brengen met de laatste stuiptrekkingen van de laatromantiek. Of om Schönberg alleen maar te afficheren als grondlegger van de Tweede Weense School; alsof hij niet ‘romantisch' componeerde! Bovendien, stijlbewustzijn blijkt voor menige toehoorder een regelrechte valkuil, waaraan de componist zelf overigens geen noot heeft bijgedragen. De wind waait zoals hij wil, de componist componeert zoals hij wil. Het licht dat zich tussen hem en de toehoorder bevindt is in beginsel alleen maar imaginair en wordt pas concreet als de vonk overslaat.

Leistner-Mayer – ik memoreerde het al – schrijft ‘begrijpelijke' muziek. Daaronder verstaan we niet de piep-fluit-knor uitingen die de avant-garde zozeer in hun greep had. En wat begrijpelijk is, kan onder omstandigheden ook best prettig zijn. We weten allemaal wat er onder ‘aangename luistermuziek' wordt verstaan, maar we voegen er dan graag gelijk het begrip ‘pretentieloos' aan toe. Alles wat makkelijk is, is pretentieloos, nietwaar? Alles wat moeilijk is moet dan wel heuse pretenties hebben! Het past ook in de veelal gehoorde opvatting dat een kunstwerk dat niet echt ´veroverd´ hoeft te worden, eigenlijk die naam niet verdient. Dat eerst meerdere lagen moeten worden afgepeld alvorens dat kunstwerk zich in zijn volle glorie openbaart. Complexiteit heeft ook in de muziek een belangrijke functie toegemeten gekregen. Of we dat nu wel of niet leuk vinden.

 
 
Roland Leistner-Mayer

In het cd-boekje wordt een en ander uitgelegd, maar op de keper beschouwt zegt mij dat niet veel. Enige citaten: “Hohe innere Komplexität künstlerischen Erlebens muss sich nicht in hoher struktureller Komplexität niederschlagen.” Daarop volgt dat Leistner-Mayer muziek wil componeren die uitgaat van de meest eenvoudige en directe expressie, met nadruk op wat innerlijk noodzakelijk wordt gevonden. Dat zou dan geleid hebben tot een persoonlijke stijl. Ik begrijp er eerlijk gezegd niet veel van. Het wordt er vervolgens niet beter op door de verwijzing naar die persoonlijke stijl waarvan de […] “vehemente Attacken und weitgesponnene Kantabilität stets von konsequenter Durchführung des harmonischen Plans gebundelt werden. Nur das musikalisch Wesentliche zählt, es gibt keine Klanglichkeit um ihrer selbst willen.” Aldus Christoph Schlüren. Net als in de vaderlandse politiek kan iets reuze ingewikkeld worden voorgesteld dat na afpellen feitelijk weinig tot niets te betekenen heeft. Ik ben dan geneigd om te denken: het zal wel. In ieder geval is het niet de uitleg die de belangstellende dichter bij het begrijpen van deze muziek brengt. Sterker nog, misschien is het zelfs wel beter om er onbevangen naar te luisteren – en dan bij voorkeur meerdere keren - om dan ten slotte zelf een oordeel hierover te vellen. Het uitpluizen van verschillende stijlen in een muziekstuk kan een heel aardige bezigheid zijn. Misschien zelfs wel een goede therapie in deze stressvolle tijden.

Dat deze beide strijkkwartetten gemakkelijk toegankelijk zijn doet niet vermoeden dat het Zesde kwartet programmatische raakvlakken heeft met de ons zo goed bekende fundamentele en voor menigeen loodzware levensvragen: wie we zijn, waar we vandaan komen, waar we naartoe gaan, wat we verwachten en wat ons te wachten staat. Het zevendelige kwartet – met als subtitel ‘Die sieben untapferen Bagatellen' (het begrip ‘untapfer' ken ik niet, maar ‘tapfer' betekent ‘moedig', ‘dapper', en dus lijkt ‘De Zeven laffe Bagatellen´ een passende vertaling) – kent titels als ‘Nachklang', ‘Hinter dem Fenster', ‘Blick zum Berg', ‘Blick zum Wassergraben' en ‘Blick zum Torbogen'. Het stuk geldt als pendant van de ‘Sieben tapfere Klavierstücke' op. 140 van dezelfde componist. Titel en omschrijving wijzen naar programmamuziek, maar muziekbeleving is geen wetenschap en programmamuziek roept per definitie geen onvervreemdbaar beeld op. Zelfs niet met een door de componist zelf verstrekte toelichting. We horen wat we willen (en kunnen) horen, het is onze eigen perceptie die toch uiteindelijk de dienst uitmaakt; en niet per se wat de componist tijdens het schrijven voor ogen stond (of wat hij misschien zelfs wel pas achteraf heeft bedacht...) Als muziek er (mede) voor is bedoeld om bepaalde gevoelens op te roepen, dan had Beethoven gelijk: muziek meer als ‘Ausdruck der Empfindung' en geen concrete schildering van dit of van dat.

Deze in de periode 2014-2016 ontstane drie strijkkwartetten moeten voor het Tsjechische Sojka Quartet Pilsen bijzonder dankbare objecten zijn geweest. Zo klinkt het tenminste. Het ensemble komt voort uit studenten van de muziekfaculteit van de AMU, de Praagse Academie van de Uitvoerende Kunsten. Het heeft zich vooral toegelegd op de kamermuziek van de Tsjechische klassieken en eigentijdse muziek (en daarmee een groot aantal premières van nieuwe stukken verzorgd). Sinds 2009 bestaat het kwartet uit Martin Kros en Martin Kaplan (viool), Josef Fiala (altviool) en Hana Vitková (cello). Roland Leistner-Mayer zal zeer ingenomen zijn geweest met het resultaat van hun inspanningen.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links