CD-recensie

 

© Aart van der Wal, oktober 2018

 

Lalande: Miserere a voix seule - Tenebrae: Troisième Leçons de Ténèbre

Claire Lefilliâtre (dessus), Le Poème Harmonique o.l.v. Vincent Dumestre (theorbe)
Alpha 350 • 71' •
Opname: april 2002, Chapelle de l'Hôpital Notre-Dame de Bon Secours, Parijs

   

Michel Richard de Lalalande (1657-1726) heeft met onder anderen Marc-Antoine Charpentier, Jean Baptiste Lully, Michel Lambert, Jean-Philippe Rameau en François Couperin het gezicht van de Franse barokmuziek in belangrijke mate bepaald. Hij was ook de musicus die niet alleen in dienst was van de Zonnekoning, maar door hem bovendien op handen werd gedragen. Dat valt ook af te lezen van de vele muzikale functies die Lalande bekleedde en die het gehele Franse hof omsloten, van 'Chapelle' tot 'Chambre'. En dus was hij vanzelfsprekend ook de man die de prinsessen muziekles gaf. Tijdens zijn dienstverband van maar liefst ruim veertig jaar leverde hij 77 'grand motets' af die hij speciaal voor de 'Chapelle' van Lodewijk XIV had gecomponeerd. Daar lag ook het zwaartepunt van zijn rijke oeuvre: bij de 'Messe du Roi', als liturgisch en muzikaal fenomeen misschien wel de belangrijkste gebeurtenis in het bestaan van alle hovelingen. "Majesté! Ici les grand motets de Michel-Rechard de Lalande, pour Vous, Le Roi-Soleil!" Het was ook aan het hof waar hij zijn reputatie tot aan het eind van het Ancien Régime verzekerd wist.

Zijn 'Leçons de Ténèbres', Klaagliederen, ook wel 'Threni' of 'Lamentationes' genoemd, gaan terug tot het Oude Testament, tot Jeremia en de verwoesting van de Tempel in Jeruzalem in 587 v.Chr., met alle misère die voor de Hebreeën daar weer het gevolg van was. Ieder vers begint daarom met een Hebreeuwse letter. Gezamenlijk vormen ze het zogenaamde acrostichon, ofwel het lettervers of naamvers waarvan de eerste letters van de opeenvolgende regels of strofen een naam, een woord of een zinsnede vormen. Iedere 'leçon' eindigt met 'Jerusalem, Jerusalem, convertere ad Dominum Deum tuum' ('Jeruzalem, keer terug tot uw God, de Heer; naar Hosea 14:1). Tot het eind van de jaren zestig van de vorige eeuw hebben ze een belangrijke plaats ingenomen in de Rooms Katholieke liturgie. Op Wikipedia vindt u een uitstekende  toelichting die u zeker verder helpt met het verkennen van dit toch wel bijzondere fenomeen.

De 'Leçons' zijn dus uitgesproken 'lessen in treurnis', drie in totaal, verdeeld over Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag, gerangschikt naar de voorschriften van het Concilie van Trente (1545-1563). Treurmuziek dus, waaruit soms een duidelijk protest opklinkt tegen de barbarij. De enige lichtpuntjes moeten komen van brandende kaarsen, vermengd met een geurig vleugje wierook.

Op dit album worden de drie 'Leçons' voorafgegaan door het indringende, fraai opgezette Miserere ('a voix seule'). Het ensemble Le Poème Harmonique onder leiding van Vincent Dumestre weet wat sfeertekening is en hoe eenvormigheid in dit dal van treurnis vermeden moet worden. Veel kleur, contrast en reliëf in deze vertolkingen, waarbij ook de puur technische afwerking van hoog niveau. De bezetting is uiteraard net zo 'authentiek' als de uitvoering dat is: dessus (solo), haute-contre (2), taille (2), basse-contre (2), strijkers (2), theorbe, klavecimbel en orgel. Wel weer jammer dat deze heruitgave het zonder tekstboekje moet stellen. Daarvoor moet de consument het internet op. Het is niet anders.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links