CD-recensie

 

© Aart van der Wal, september 2019

Lachenmann: Schreiben - Double (Grido II)*

Experimentalstudio des SWR ,SWR Sinfonieorchester Baden-Baden und Freiburg o.l.v. Sylvain Cambreling; Lucerne Festival Academy Ensemble o.l.v. Matthias Hermann*
Kairos 0013342KAI • 51'•
Live-opname: 25 maart 2006, MärzMusik, Philharmonie, Berlijn; 5 september 2005, Luzern Festival, Luzerner Saal, Luzern*

   

Een grotere kloof dan tussen de componist Helmut Lachenmann (1935) en het muzikale establishment is ondenkbaar. Eem provocateur avant la lettre, deze uiterst creatieve Duitser. Wie mocht denken dat er in ons land vlak na de oorlog en nog geruime tijd daarna ‘progressief' werd gecomponeerd, komt dankzij het werk van Lachenmann misschien wel tot andere gedachten. Want ik kan werkelijk geen toondichter bedenken die al decennialang zo uit is op extremen en die er zo'n behagen in schept om als ‘enfant terrible van de hedendaagse toonkunst' in de belangstelling te staan. En dan te bedenken dat waar de vredelievende ‘Notenkrakers' in ons land geen heil meer zagen in het ‘aloude' symfonieorkest, het uitgerekend Lachenmann was die in dit domein nu juist talloze nieuwe ontdekkingstochten ondernam en daarin met vlag en wimpel slaagde. Tot op gevorderde leeftijd zelfs, getuige Schreiben, geschreven in 2003 (Lachenmann was toen 68) voor het symfonieorkest in Tokio. Maar ook voor groot aangelegd strijkorkest nam hij geen gas terug, zoals blijkt uit Double (Grido II), ontstaan in 2004 en opgedragen aan Maurizio Pollini.

 

Het nadeel van Lachenmanns compositorische gaven: dat ze alleen toegankelijk zijn voor ten eerste de ensembles die daartoe voldoende zijn toegerust en ten tweede luisteraars die er affiniteit mee hebben. Want Lachenmann en toegankelijkheid zijn echt twee volkomen verschillende begrippen, terwijl ook de ensembletechniek, met inbegrip van de elektronische projectie (zoals hier in Schreiben), bijzonder hoge eisen stelt. Complexiteit is immers een belangrijk kenmerk van Lachenmanns ‘laag-op-laag-muziek'. Zijn ‘Klangrealistik' laat zich dus niet zomaar even veroveren.

Zelf zei hij het eens zo: “Es gilt Abschied zu nehmen von einer Klangvorstellung, die nur die Showseite des Klanges sich gestattet als ein Medium falscher gesellschaftlicher Ostentation, die den Klang abschneidet von all dem vorgeblich Hässlichen, dass dessen Entstehung nicht nur fakultativ begleitet, sondern substantiell dazugehört.“ Nu, daar is geen woord Spaans bij… Als dit al niet revolutionair klinkt, dan toch wel opruiend.

Wie afscheid wil nemen – als het maar voor even – van die in klank gevatte ‘valse maatschappelijke praalzucht' en zich openstelt voor de muziek van Lachenmann wordt rijkelijk beloond. Ik schat de kans zelfs hoog in dat het daar niet bij blijft en meerdere verkenningen op dit zondermeer weerbarstig aangelegde terrein er het gevolg van zijn. Zowel Schreiben als Double (Grido II) lijkt me in ieder geval daarvoor het ideale vertrekpunt en al helemaal in uitvoeringen die – ook zonder de partituur te kunnen raadplegen – absolute topklasse uitstralen. Het elektronische aandeel van Michael Acker (hij leverde de geluidsprojectie voor Schreiben) fascineert alleen al door de naadloze verbintenis met het orkest. En hoe komt het toch dat veel eigentijdse-muziekopnamen zo fantastisch klinken? Ik denk aan Wergo, ECM en natuurlijk ook aan Kairos, die hiermee opnieuw een topproductie heeft uitgebracht.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links