CD-recensie

 

© Aart van der Wal, april 2018

 

Alexander Knaifel - Lukomoriye

Knaifel: O Comforter - A mad-tea party - Bliss - This Child - Confession - O Lord of all my life - O Heavenly King - Lukomoriye

Tatiana Melentieva (sopraan), Piotr Migunov (bas), Oleg Malov (piano), Lege Artis Choir o.l.v. Boris Abalian
ECM New Series 2436 4811259 • 63' •
Opname: februari 2012, Smolny-kathedraal, Sint-Petersburg

   

Het is en blijft lastig, de spelling van Slavische namen. Het Duitse ECM-label heeft het over ‘Alexander Knaifel', maar Wikipedia over Aleksandr Knajfel. Of, om het dan helemaal maar compleet te maken, Aleksandr Aronovitsj Knajfel, geboren in Tasjkent op 28 november 1943. Waarbij in Wikipedia tamelijk scherpzinnig wordt opgemerkt dat de beide ouders van Alexander in 1943 aan het beleg van Leningrad ontsnapten en hun benarde toestand tijdelijk konden inruilen voor de relatieve rust van Tasjkent, de hoofdstad van Oezbekistan.
Na de oorlog keerde het gezin echter weer terug naar Leningrad, waar Alexander cellolessen volgde bij Mstislav Rostropovitsj (‘Slava') en vervolgens compositie ging studeren bij Boris Arapov. Zowel de beroemde cellist als de compositieleraar had weinig op met de ‘modernismen' in die tijd, maar Knaifel liet zich er niet door uit het veld slaan en hij koos - moedig genoeg - de weg van de avant-garde. Een weg overigens die bezaaid lag met politieke en maatschappelijke voetangels en klemmen, zoals hij aan den lijve moest ondervinden. Ook wat dit betreft bevond hij zich in goed gezelschap: onder meer Edison Denisov, Alfred Schnittke, Sofia Goebaidoelina en Galina Oestvolskaja kregen er eveneens mee te maken. Als niet ‘staatsconform' werd gecomponeerd wachtte onherroepelijk een beroepsverbod en en was het publiekelijk uitvoeren van de 'gewraakte' muziek geheel en al uit den boze. Men kon als componist dan doorgaans twee dingen doen: eieren voor zijn geld kiezen of tegen de stroom in roeien, al slaagden sommigen erin toch een soort van gulden middenweg te volgen.
Knaifel heeft na zijn ‘Wende' in het begin van de jaren negentig vooral in de religieus getinte muziek zijn bestemming gevonden, zoals we dat ook aantreffen bij Arvo Pärt. Al is er in het werk van beide componisten eerder sprake van onoverbrugbare idiomatische verschillen dan van overeenkomsten.

Alexander Knaifel met de cellist Mstislav Rostropovitsj

Ook de muziek op deze nieuwe cd heeft merendeelsdeels een religieuze inslag, zowel vocaal als instrumentaal, al is er bijvoorbeeld ook een stuk voor sopraan en piano op een tekst van Poesjkin. Wel jammer dat ECM, geheel tegen de gewoonte in, heeft afgezien van een gedegen toelichting en dat we het moeten doen met uitsluitend de gezongen teksten, zowel in het oorspronkelijke Russisch als in Engelse vertaling. Het is daarmee de enige smet op een subliem geproduceerd album, zij het dat het boekje zelfs zonder toelichting door de afgedrukte zangteksten nog maar net in het doosje past.
Tekst en muziek zijn in deze vertolkingen hecht en verbeeldingsvol met elkaar verknoopt, terwijl de opname weer van de bekende hoogstaande ECM-kwaliteit is. De componist had zelf de supervisie over de opname en dat geeft deze cd ongetwijfeld een authentiek karakter. De foto in het boekje werd gemaakt door de filmmaker Arseny Knaifel, kleinzoon van Alexander. Wat ze bij ECM echter nog steeds niet doorhebben is dat de cd voorzien dient te zijn van metadata.
Dan nog aanvullend goed nieuws: ECM werkt sinds kort samen met Universal Music en dat heeft er onder meer toe geleid dat de albums nu ook op Spotify e.d. te vinden (zullen) zijn. Omdat deze cd momenteel echter nog niet verkrijgbaar is, moet u het vooralsnog helaas doen met slechts één track. Merkwaardig overigens dat de opname al van begin 2012 dateert, maar nu pas op de markt wordt gebracht.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links