CD-recensie

 

© Aart van der Wal, augustus 2022

Jóhannsson: Drone Mass

ACME: Clarice Jensen (cello), Ben Russell en Laura Lutzke (viool), Caleb Burhans (altviool)
Theatre of Voices: Else Torp, Kate Macoboy, Signe Asmussen, Iris Oja, Paul Bentley-Angell, Jakob Skjoldborg, Jakob Bloch Jespersen en Steffen Bruun
Dirigent: Paul Hillier

DG 4837418 • 47' •
Opname: mei 2019, Garnisonskirken København, Kopenhagen

   

Geen idee waaraan de titel van dit minimalistische opus is ontleend: er wordt niet echt in ‘gedreund' (al lijken de vaak lang aangehouden tonen er als ostinati wel op), drones zijn in geen velden of wegen te bekennen en een mis is al het evenmin.

Wat is het dan wel? Volgens het boekje een ‘electroacoustic oratorio', maar het kan ook worden beschouwd als een ‘exercise in apophenia', een term uit de neurologie waarmee een bijzonder kenmerk van ons brein wordt aangeduid om aan niet met elkaar gerelateerde zaken toch patronen en betekenissen te ontlenen al zijn die als zodanig niet bedoeld. Professor Eric Scherder zal er ongetwijfeld raad mee weten. De vraag is dan vervolgens – en die wordt in de toelichting in het cd-boekje niet gesteld – hoe het brein van de toehoorder dat dan in muzikale termen zou moeten of kunnen vertalen. Ik heb er geen flauw idee van, maar naar ik vermoed de componist evenmin, want hij zegt wel geïnspireerd te zijn door de ‘dreun' als muzikaal concept en door de drones die door het luchtruim vliegen, maar dat hij er zelf geen enkel idee van heeft – we zijn weer terug bij ‘apophenia' – hoe ze met elkaar in verband staan. En als hij het al niet weet, hoe zouden wij het dan moeten weten?

Ruim driekwartier lang is de IJslandse componist op zoek geweest naar wat wordt genoemd ‘onverwachte verbindingen': die tussen de aloude cryptische teksten van de Nag Hammadi en de vervormde realiteit in het digitale tijdperk. Of tussen de vocale polyfonie van de Renaissance en de vervreemdende effecten van de Ablteton-software, maar ook tussen het zaligmakende of kwaadaardige oog, hetzij van God of van een of ander mechanisme, en de lang aangehouden tonen (misschien is dit wel de dreun) die zowel het stuk zijn fundament geeft maar paradoxaal genoeg ook als vertrekpunt geldt voor de ‘vlucht naar boven'.

De celliste Clarice Jensen, artistiek leidster van ACME, het American Contemporary Music Ensemble, kan de werktitel wel moeiteloos plaatsen: ‘Drones are like a recurring motif throughout the work, and I feel like, if it was all drones, it wouldn't have as much dimension. And it's not a Mass structure, but it feels like Holy Minimalism to me. Especially now that he's gone.' De componist, Jóhann Jóhannsson, overleed in 2018 in Berlijn, 49 jaar oud. Naar verluidt stierf hij aan een overdosis cocaïne. Johannsson werd vooral bekend als filmcomponist. Zo leverden Sicario en The Theory of Everythjing hem meerdere Oscar-nominaties op. Een van zijn laatste voltooide filmprojecten was Garth Davis' Mary Magdalene.

Filmmuziek mag nog zo succesvol zijn, muziek zónder beeld is bepaald andere koek. Drone Mass is ondergedompeld in het soort minimalisme dat synoniem is aan het eindeloos meanderen rond een zich slechts aarzelend bewegende en zich nauwelijks ontwikkelende expressieve kern, wat althans bij mij de verveling al snel doet toeslaan. Zoals ik ook helemaal niks heb met het werk van bijvoorbeeld Max Richter die in dezelfde vijver vist maar desondanks miljoenen aan zich heeft weten te binden. Populariteit en kwaliteit zijn nu eenmaal twee verschillende begrippen.

Over uitvoering en opname niets dan goeds.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links