CD-recensie

 

© Aart van der Wal, februari 2009

 

 

Moesorgski: Schilderijen van een tentoonstelling.

Debussy: Préludes Boek II: Bruyères - La terrasse des audiences de clair de lune.

Ravel: Alborado del gracioso: Jeux d'eau (Miroirs).

Skrjabin: Études op. 2 nr. 1 - op. 8 nr. 1, 2, 4-5, 11.

Misha Fomin (piano).

ZW88-02 • 58' •

Klik hier voor de website van Misha Fomin.


Op 15 maart a.s. treedt Misha Fomin (1969, Nalchik) op in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw met onder andere de stukken die op deze cd staan. Zijn Nederlandse debuut dateert alweer van 2002 terug, evenals in de Kleine Zaal, maar ik herinner me nog wel dat zijn pianospel door het publiek en de critici met enthousiasme werd ontvangen. Dat gold trouwens ook voor zijn eerste cd, La campanella. Ons land en met name Amsterdam is hem zeker aan het hart gebakken, want hij studeerde op het Sweelinck Conservatorium bij Jan Wijn.

Helaas bevat deze nieuwe uitgave geen enkele informatie over de pianist. Sterker nog, er is zelfs geen cd-boekje te bekennen! Dat is des te merkwaardiger in de wetenschap dat veel muziekliefhebbers mogelijk nog nooit van deze Russische pianist hebben gehoord. Een kijkje op zijn (Engelstalige) website (klik hier) is dan min of meer een verplichte 'eye-opener'. Mogelijk is deze cd in eigen beheer uitgegeven, want ik kan geen naam van een label ontdekken, noch op de verpakking noch op de cd zelf.

Het 'hoofdwerk' is Moesorgski's Schilderijen van een tentoonstelling (een nauwkeuriger titel dan de meestal gebruikte Schilderijententoonstelling), waarin Fomin het moet opnemen tegen zijn in het grote romantische repertoire gepokte en gemazelde grote voorgangers. Dan denk ik bijvoorbeeld aan (Lazar) Berman, Pogorelich, Richter, Pletnev, maar bovenal Horowitz, al betreft het dan een oude (mono)opname en een groot aantal 'verbeteringen' die deze grote 'romanticus van het klavier' in Moesorgski's partituur aanbracht, variërende van extra octaven (alsof het opus zónder al niet moeilijk genoeg is!) en toegevoegde omspelingen tot het wel zéér realistische gelui van de klokken in De grote poort van Kiev....

Fomin neemt het echter niet tegen de klavierleeuwen op. H koos duidelijk voor een nogal nuchtere, zo niet afstandelijke benadering die misschien wel beter bij deze tijd, maar naar mijn gevoel minder bij Moesorgski past. Er is qua pianostijl denk ik geen grotere tegenstelling te vinden dan die tussen Fomin en zijn collega Arcadi Volodos (klik hier). Fomin vindt juist heel gemakkelijk aansluiting bij de Latijnse helderheid van Dinu Lipatti, zoals blijkt uit zijn kostelijke vertolking van de kleurrijke en fonkelende miniaturen van Ravel, Debussy en Skrjabin. De technische hindernissen ver voorbij tovert de evocatieve Fomin de fraaiste denkbare kleurschakeringen uit zijn instrument, met een ritmische profilering die de hand van de meesterpianist verraadt. Hij vindt nieuwe nuances in het tonale spectrum en verrast door zijn beeldende en plastische vertolkingskunst. In Jeux d'eau zie je de waterdruppels als het ware glinsteren.

 
  Moesorgski kort voor zijn dood ( Ilja Repin)

Het is evenwel een aanpak die Moesorgski's romantisch getinte Schilderijententoonstelling niet voldoende recht doet. De 'lichtere' deeltjes slaagden het beste: 3. Les tuileries, 5. Kuikenballet, 7. De markt van Limoges. Zodra echter de duistere, sinistere, fantastische of monumentale kanten moeten worden belicht, vergroot Fomin het perspectief niet en blijft hij binnen te kleine dimensies. De thema's van Hartmanns schilderijen, die Moesorgski zo diep bewoog en die hij zo geniaal in klank wist om te zetten, vormen niet de kern van Fomins vertolking, maar spelen zich aan de periferie af. Terwijl het toch volkomen duidelijk is dat Moesorgski - naast de betreurde dood van een van zijn vrienden - juist specifieke schilderijen uit Hartmanns oeuvre had gekozen omdat die hem zo diep raakten, zijn muzikale fantasie zo hadden geprikkeld. Ze lijken in alle opzichten Moesorgski's creatieve uitlaatklep te zijn geweest van zijn getormenteerde, door overmatig alcoholgebruik beheerste bestaan. Er zijn er zeker nog meer te noemen, maar Berman (DG), Richter (DG en Philips), Pletnev (DG) en Pogorelich (DG), en bovenal Horowitz (RCA) laten de vleugel brommen en grommen, kreunen en zuchten, er heerst naast de lichte toets een dreigende, donkere en melancholieke sfeer, uitgewerkt in felle kleuren en sterke dynamische contrasten. Zij kleuren de Promenades (die de wandeling van het ene naar het andere schilderij symboliseren) ook zo in dat het volgende tafereel daarin al wordt aangekondigd, terwijl dat bij Fomin meer op een vormelijke transitie lijkt. Het slotdeel, De grote poort van Kiev, is bij hen de grandioze apotheose van het werk. Fomin speelt het daarentegen gewoon als het slot, punt uit. Moesorgski's onder de huid kruipende stemmingsbeelden vragen gewoon om lisztiaanse, desnoods epaterende levenskracht, een klavierleeuw van het zuiverste water, die verbluft en overdondert, maar niet minder de lyriek laat stromen. Bij Fomin klinkt het strak en glanzend, niet meer dan dat.

Dit is technisch een zeer uitdagend stuk, maar uiteraard vindt geen enkele goed toegeruste pianist hier zijn echte Waterloo, al gaat het zelfs bij de grote vertolkers menigmaal op het randje langs de gapende afgronden. Daaraan ontkomt Fomin evenmin, maar hij slaat zich er met verve doorheen. Wat uiteindelijk echter resteert is een uitvoering die te keurig, te braaf en te netjes is. Dat neemt niet weg dat deze 'no nonsense' vertolkingsstijl zeker zijn aanhangers zal hebben. Dit is een van die vele pianostukken die na het daverende slotakkoord steevast een uitbundig slotapplaus teweegbrengt, waarna encores onvermijdelijk zijn. Toch meen ik dat voor de luisteraar thuis best wel wat hogere eisen mogen gelden, die dan in dit geval helaas niet voldoende worden ingelost. Fomin is niet voldoende idiomatisch, en dat voor een Rus die wèl excelleert in het Franse impressionistische repertoire!

De opname (mei 2008, Slobodkin-centrum in Moskou) laat niets te wensen over.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links