CD-recensie

 

© Aart van der Wal, maart 2020

Driftwood - a gift of time

Saskia Coolen (blokfluiten)
Globe GLO 5269 • 47' • (2020)
Opname: voorjaar 2019, Protestantse Kerk, Cothen

 

Wie verre reizen maakt heeft veel te vertellen en als dat niet alleen in woord maar ook in muziek tot uitdrukking komt, betekent dat al bij voorbaat hoge verwachtingen, nog eens versterkt door de hoofdpersoon in het ‘verhaal', de Nederlandse blokfluitiste Saskia Coolen (ze bespeelt trouwens ook voortreffelijk de viola da gamba). Wie de recensies op onze site enigszins heeft gevolgd zal wat dit laatste betreft zeker geen verdere introductie nodig hebben en wie het niet weet: de zoekfunctie op onze thuispagina helpt u prompt verder.

Te gast in Oregon
In het voorjaar van 2017 was Saskia ruim zeven weken te gast in Oregon, als artist-in-residence bij het Sitka Cener for Art and Ecology, met als voornaamste reden het verbeteren van haar improvisatievaardigheden in de ‘oude stijl'. Het pakte evenwel anders uit: haar werd tegen haar verwachting in alle denkbare vrijheid werd gelaten, onder het motto ‘This is a gift of time'. Kortom, ze kon doen en laten wat ze wilde, niemand die iets van haar verlangde, maar integendeel goedwillende opmerkingen als ‘neem er de tijd voor, laat het project dat je al in gedachten had voordat je hier kwam maar even voor wat het is'. Deze spontaan geboden vrijheid betekende voor Saskia ook vrijheid in haar hoofd, ze kon – ik citeer haar eigen woorden – ‘onbekommerd te spelen, in alle betekenissen van het woord'. Naast de gebruikelijke dagelijkse routine: het improviseren van grounds, ricercares, préludes, variaties, ging ze experimenteren op basis van eigen vondsten. ‘Kleine bouwstenen, brokstukken, imitaties en alles wat zich verder maar aandiende', aldus de blokfluitiste . Alsof ze met juttersblik naar aangespoeld drijfhout ('driftwood'!) op het strand keek, op zoek naar nieuwe mogelijkheden en toepassingen.

Wel vrijheid, geen blijheid
Er hing echter een donkere wolk boven dit zo veelbelovende uitzicht: kort voor haar vertrek naar Oregon overleed Erik Beijer, haar levenspartner, met wie zij in Oregon zou gaan werken aan haar improvisatievaardigheden. Erik op zijn beurt zou schrijven aan zijn boek over DIGH, Dutch International Guarantees for Housing, het bedrijf dat hij had opgericht om wereldwijd sociale woningbouwprojecten te financieren.

 
 

Erik Beijer

Echter, op 1 maart 2017 was Erik er niet meer. Hij werd slechts 58 jaar, deze gambist en trommelaar van het bekende, zich om het Nederlandse muzikale erfgoed bekommerende, Camerata Trajectina, waarin ook Saskia participeert en waarover we al meerdere malen in de meest positieve zin hebben bericht.

Voor Saskia was er het dilemma: wel of niet gaan? Ze kon haar drie zoons toch niet zomaar achterlaten? Ze besloot te gaan en laat haar kinderen om beurten twee weken overkomen. Voor haar bleek dit een gouden greep, want ondanks het grote verdriet bewaart ze prachtige herinneringen aan haar verblijf in Oregon.

Zen-groep
Het idee van dit album sproot voort uit de wekelijkse bijeenkomsten van Saskia's Zen-groep, waar ze geregeld improviseert. Er werd geld bijeengebracht, een bescheiden vorm van crowd funding en in het voorjaar van 2019 konden de agenda's worden getrokken voor de opnamesessies. Saskia: ‘In het begin was het voor mij zoeken naar de juiste vorm. Waren dit meditaties waarbij ik muziek maakte die werd opgenomen? Of waren dit opnames met – mediterende – toehoorders? Improvisaties die live heel goed werkten, bleken als cd-opname totaal niet geschikt. Ik besloot het materiaal van de improvisaties meer vast te leggen en schreef soms schema's op, soms alle noten uit'.

Lineair proces
Het gekozen materiaal is afwisselend nieuw en oud. Nieuw materiaal in oude vormen, oude toonreeksen en modi in nieuwe vormen. Bouwstenen om te verkennen en daarbij de vraag of een improvisatie volgens oude beginselen vroege of daarentegen juist nieuwe muziek oplevert? De zwaarste opgave bleek het behoud van het speelse element, terug in de dagelijkse werkelijkheid.

 
 

Saskia Coolen

Saskia ziet die eenzame melodische lijn maar ook het ritme, gespeeld door één persoon, terecht als een lineair proces in de tijd. Akkoorden kunnen alleen bestaan in hun gebroken vorm, als arpeggio's. Imitatie kan alleen worden gesuggereerd. Het klinkt niet treurig uit haar mond, maar is slechts de erkenning van een feit: dat zelfs deze zo begaafde blokfluitiste er niet aan ontkomt en dat grenzen best mogen worden verlegd.

Effect
Hoezeer het aankomt op de kracht van de suggestie hebben componisten als Telemann en Van Eyck in respectievelijk solofantasieën en variatiewerken aangetoond. Het effect van tweestemmigheid door melodie en baslijn te combineren door ze om en om te spelen. Thema's die worden omspeeld, versierd (ornamentatie). Het betekent in feite het creatief toevoegen van steeds meer muzikale informatie binnen een op zich lineair proces. Daar kun je ook zo'n drie eeuwen later nog veel van leren. Maar Saskia ging nog een stap verder door naar muziek te zoeken die op twee fluiten tegelijkertijd kon worden gespeeld (twee altfluiten in track 8, ‘Schorpioen'). En dat je op overtuigende wijze met alleen je mond, maar ook met plakband op de vingertoppen, het percussieve element eraan kunt toevoegen. Je zou kunnen zeggen dat Saskia er uitermate bedreven in is geworden om de natuurlijke grenzen van de monodie stevig op te rekken, wat het gehele discours er nog fascinerender door maakt.

Tekeningen
In het album zijn bijzondere sprekende tekeningen van Margriet de Moor opgenomen, vriendin van Saskia sinds haar studietijd. Margriet zag in Saskia's project parallellen met haar eigen manier van werken en ging geïnspireerd aan de slag, met als uitgangspunt schoonheid, verstilling en harmonie.

Enigszins rommelig
Een puntje van kritiek: de meegeleverde teksten worden verdeeld over maar liefst zes leporello's. Ze zijn daardoor weliswaar handzaam maar met een weinig logische indeling. Het is dus enigszins puzzelen geblazen, wat overigens wel bij dit bijzondere project past, want dit bestaat immers uit 'een aantal losse ideeën, kleine modules, legosteentjes'. Ieder nummer (het zijn er in totaal twaalf) wordt gelukkig in extenso toegelicht met inbegrip van de daarop specifiek toegepaste technieken. Dat helpt de luisteraar wel degelijk in deze aparte wereld van wel heel bijzondere klanken!

Tot slot
Ik sluit toch af met een positieve noot: dat er gelukkig nog steeds musici zijn die nieuwe wegen willen bewandelen en tegen de stroom van vastgeroeste concepten in willen roeien. Dat is zeker in het door tradities overwoekerde muziekbedrijf anno nu alleen al een prestatie van de eerste orde. Waar nog bijkomt dat Coolen bovendien een van die musici is die zowel technisch als interpretatief tot aan het hoogste niveau willen reiken.

Daarin past ook haar ontmoetingen met het werk van eigentijdse componisten die graag voor haar schrijven omdat zij weten dat ze in haar een ideale vertolkster vinden van dat zo specifieke repertoire. Virtuositeit die uitsluitend ten dienste staat van de muziek met de deuren wijdopen naar interpretatieve rijkdom in een uiterst gevarieerd palet van klankkleuren.

Maar haast u: het album is verschenen in een oplage van 500 (genummerde) exemplaren. De producer van deze prachtige uitgave is de zoon van Erik Beijer, Laurens.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links