CD-recensie

 

© Aarnout Coster, december 2008


 

Walter: Symfonie in d.

NDR Sinfonieorchester o.l.v. Leon Botstein.

CPO 777 163-2 • 59' •

 

 

 

 


Mahler was een van de laatste grote dirigenten die tevens als componist een beroemdheid is geworden. Zijn Korrepetitor in Hamburg en later medewerker en vriend in Wenen, Bruno Walter, componeerde ook zelf. Naast enkele grote koorwerken, liederen en kamermuziek, schreef hij twee symfonieën. Walter had grote bewondering voor Mahler. Naast de persoonlijke contacten met Mahler hield Walter zich intensief bezig met diens werken: als dirigent en door het maken van pianouittreksels van diens symfonieën. De invoed van Mahler is onmiskenbaar in Walters eerste symfonie in d klein: Trauermusik-achtige motieven in het koper, vioolfiguren in hoge ligging, ‘vogel’-geluiden bij de houtblazers, toepassing van Mahleriaanse harmonieën en intervallen. Maar ook de beide Richards: Wagner en Strauss duiken in het werk op, bijvoorbeeld de donkere ‘Hagen’-akkoorden aan het slot van het vierde deel.

In tegenstelling tot Furtwängler, die zichzelf zijn leven lang in eerste instantie als componist zag, hechtte Walter later weinig waarde aan zijn eigen composities. Hij heeft zijn eerste symfonie twee keer zelf uitgevoerd: in 1909 in Wenen en in 1911 in Straatsburg (op uitnodiging van Pfitzner).

In 1911, Walter was toen 35 jaar, dirigeerde hij de wereldpremières van Mahlers Lied von der Erde en Negende symfonie, werken die hij meende nimmer te kunnen evenaren, laat staan overtreffen. Nadien heeft Walter niet meer gecomponeerd (zijn tweede symfonie heeft hij nimmer uitgevoerd) en heeft hij zich volledig op het dirigeren en optreden als pianosolist geconcentreerd. Daarbij heeft hij steeds Mahlers werken gepropageerd.

Walters symfonie is een groots opgezet werk: voor groot orkest en het duurt een uur. Hij bewijst zich als een goed instrumentator; thema’s worden bewerkt en gevarieerd, heftige uitbarstingen worden afgewisseld met pianissimi en soms lijkt de muziek even stil te staan.

In het eerste deel trekt Walter alle registers open. Na een langzame, lyrische intro volgt een snel, fel gedeelte. Bij 10’ wordt via lichte strijkersfiguren met op de achtergrond grommend koper en via een vrolijk majeur-gedeelte, een climax met dreigend koper à la Wagner bereikt. Daarna is het bij 15’ weer rustig en wordt na 18’met glissandi in de hoorns en sombere paukenslagen naar het majeur slotaccoord toegewerkt.
Het tweede deel begint met een mysterieus gedeelte, gevolgd door fraaie hoorn- en fluitsoli. Bij 8’30” speelt het orkest op volle sterkte en komt Strauss om de hoek kijken. Deel drie is een Mahleriaanse wals, met veel koper; het ‘trio’laat een zorgeloos samenspel tussen fluit, fagotten en strijkers horen. De inzet van het vierde deel lijkt geïnspireerd door het scherzo uit Mahlers Zevende symfonie. Dit Agitato heeft een grillig eerste thema dat wordt gevolgd door een lyrisch tweede thema in de althobo.

Al met al is Walters symfonie een goed gecomponeerd werk, waarin evident is dat de componist zich de ‘tijdgeest’ goed heeft eigen gemaakt. Het raffinement en de uitdrukkingskracht van een Mahler of een Strauss kon Walter niet evenaren, wat niet wegneemt dat er aan klankkleur en dynamische afwisseling het nodige te genieten valt.

De uitvoering door het NDR Sinfonieorchester onder leiding van Leon Botstein is indringend en geacheveerd. Deze dirigent heeft (na de twee uitvoeringen door Walter zelf) in 2004 het werk voor de derde maal ten gehore gebracht in New York. In 2007 heeft hij deze cd-première met het NDR orkest gedirigeerd in Hamburg, de stad waar Walter en Mahler voor het eerst hebben samengewerkt.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links