Audio-apparatuur

Bijzondere klasse in kleine behuizing:

Philips DSS 940 digitaal luidsprekersysteem

 

© Aart van der Wal, december 1994

 

Het is niet minder dan opzienbarend wat dit in Eindhoven en Dendermonde ontwikkelde tweewegsysteem met basreflexpoort van zeer bescheiden afmetingen (37,5 x 20,5 x36 cm!) en met een inhoud van slechts 8,5 liter kan presteren. Het lijkt erop dat alle nog aan de DSS 930 klevende bezwaren nu in een klap zijn weggevaagd en dat Philips er vooral in is geslaagd om niet de vooruitstrevende techniek, maar de muzikaliteit (en daar gaat het uiteindelijk toch om!) naar het hoogste plan te verschuiven. De DSS 940 heeft zich daarmee gelijk geklasseerd voor het vrij dunbevolkte segment van echt goede tot zeer goede luidsprekers in de prijscategorie tot ca. f. 6.000 per paar. Er is namelijk grote winst geboekt in die aspecten die bij luidsprekers doorslaggevend zijn: superieure impulsweergave (piano en slagwerk!), een bas die nu werkelijk staat als een huis, rustige en evenwichtige, maar zeer detailrijke lage en hoge strijkers, uitstekende plaatsing van de orkestinstrumenten, het natuurlijke en heldere timbre van de hout- en koperblazers, het bijna achteloze gemak waarmee de fel uithalende sopraan en het koor in vol ornaat worden geëtaleerd. Voeg daarbij de rust die van het totale klankbeeld uitgaat en de gehoormatige conclusie is duidelijk: we hebben hier te maken met een luidspreker die de vele kleine détails in de opname vrijwel rimpelloos belicht en bovendien niet gebukt gaat onder de nadrukkelijkheid binnen dat deel van de audio-band die zo vaak voor onaangename verrassingen zorgt (menselijke stem, viool, altviool en cello). Het geprononceerde, zelfs nogal synthetische klankkarakter van de DSS 930 heeft bij de DSS 940 plaatsgemaakt voor een open, heldere en natuurlijke klank.

Elektronica

Net als bij de DSS 930 worden geen conventionele spoelen en condensatoren, wisselfilter e.d. toegepast. Het digitale output-signaal wordt middels een coax-kabel eerst naar de digitale input van de DSS 940 getransporteerd en vervolgens door de ingebouwde digitale signaalprocessor (DSP) verwerkt en gecorrigeerd. Het voor o.a. de fase- en overnamefouten, kastresonanties en de toegepaste luidsprekereenheden gecorrigeerde (nog steeds digitale) signaal is dan geschikt om te worden omgezet in de 18 bit digitaal/analoog bitstream-converters, waarbij de lage en de hoge frequenties ieder apart worden behandeld. De vlakke frequentie-plots en het fasezuivere gedrag zijn zeer indrukwekkend.
Om zowel de kwaliteit als de omvang van de laagweergave uit dit kleine kastje te kunnen waarborgen, heeft de fabrikant zijn toevlucht genomen tot zogenaamde negatieve output-impedantie, hetgeen er kort gezegd op neer komt dat langs elektronische weg ten opzichte van de uitslagen van de woofer-conus de tegengestelde fase (de positieve uitgangsimpedantie wordt negatief) wordt opgeroepen in het resonantiegebied van de luidspreker. De bekende laagafval vanaf het punt van die eigen resonantie wordt op deze wijze feitelijk elektronisch gecompenseerd en dat levert zelfs bij ongunstige plaatsing toch minstens een schone 40 Hz op. U kunt van mij aannemen dat zelfs de 29 Hz (de lage bes van de contrafagot) niet onopgemerkt blijft! Voor alle duidelijkheid: deze zeer verfijnde en doordachte techniek heeft niets van doen met de rudimentaire, halfslachtige weergavecorrectie, zoals wij die op bijv. versterkers vinden.

Van digitaal naar analoog

Om eerst even een mogelijk misverstand weg te nemen: 'digital sound' (digitaal geluid) bestaat niet! Het klinkt wel aardig als reclametekst, maar nullen en enen kunnen nu eenmaal niet worden weergegeven. Een digitale luidspreker bestaat evenmin, want de conus kan echt niet door het binaire stelsel tot leven worden gewekt. Het digitale signaal moet altijd eerst worden omgezet (conversie) naar een analoog signaal en daarvoor zorgen de in de DSS 940 ingebouwde 18 bit digitaal/analoog omzetters volgens het bitstream-principe met 128 x overbemonstering. De aldus analoog gemaakte signalen wordt vervolgens naar twee eveneens in iedere speaker ingebouwde eindversterkers gevoerd: de 75 Watt XDA (Extended Dynamics Amplifier) die maximaal 260 Watt kan leveren en de 7 inch woofer van glasvezel met basreflexpoort aanstuurt; en de (aparte) 20 Watt versterker die het benodigde vermogen (piek ca. 40 Watt) levert voor de 1 inch tweeter van het soft dome type. De XDA werd overigens rechtstreeks afgeleid van de door mij in het april-nummer enthousiast besproken FA 951 geïntegreerde versterker, die ik toen als een van de beste versterkers in de prijsklasse rond 1500 gulden waardeerde.

Solide

Door toepassing van materialen met grote stijfheid en demping, waaronder 18 mm MDF en extra verstevigingswanden is een zeer stevige behuizing ontstaan. Zowel de elektronica en de koelribben als de digitale en de lichtnetaansluitingen zijn stevig verankerd aan de achterzijde van de luidspreker, hetgeen de solide indruk nog verder versterkt. Ook aan de achterkant bevinden zich twee schakelaars. Met de ene kan beurtelings het linker of het rechter kanaal worden ingeschakeld met daarnaast nog de mogelijkheid tot mono-weergave; met de andere kan worden gekozen uit systeem a, b of c. Met de afstandbediening kan de multiroom-keuze worden geaktivteerd. Aan de voorzijde van iedere speaker bevinden zich twee leds die aangeven of het systeem en de elektronische compensatie zijn ingeschakeld of zich in standby-modus bevinden.

DSC 950

Het DSS 940 luidsprekersysteem accepteert uitsluitend digitale signalen, wat mijns inziens de eveneens in juni 1993 besproken DSC 950 digitale systeembesturing onmisbaar maakt. Wanneer bijv. DAT, dcc, ld, cd enz. intensief worden gebruikt, kan het toch niet de bedoeling zijn om steeds maar weer de digitale signaalleiding van de op dat moment te gebruiken bron te moeten verwisselen. De DSC 950 digital system controller is feitelijk niets anders dan een digitale voorversterker en beschikt over zeven analoge ingangen (phono mm-mc/cd/vcr/tape/dcc/tuner/tv-ld), drie analoge uitgangen (vcr/tape/dcc), vijf digitale coax-ingangen (cd/dbs/dcc/tape/dsp of equalizer), drie digitale coax-uitgangen (dcc/tape/dsp), twee optische ingangen (cd/dcc) en een optische uitgang (dcc). Tenslotte zijn er twee digitale uitgangen voor twee paar DSS-en, terwijl de E(nhanced) S(ystem) I(ntelligence) Bus aansluitingen voor de centrale afstandbediening van het gehele aangesloten (Philips)systeem natuurlijk niet ontbreken. Wanneer van de digitale in- en uitgangen gebruik wordt gemaakt, vindt in de controller natuurlijk geen conversie plaats: het digitale signaal kan onbewerkt rechtstreeks naar de DSS 940 worden getransporteerd. Dit is wel het geval bij analoge bronnen: de analoge signalen moeten dan door de 16 bit delta-sigma converter eerst worden gedigitaliseerd en aldus geschikt gemaakt voor de digitale input van de DSS 940. De in juni '93 genoemde kritiekpuntjes zijn uiteraard gebleven: geen eigen digitaal/analoog-omzetter en dus ook geen analoge uitgang naar een willekeurige, aparte eindversterker. Wel bleek het s/r-niveau op de phono-ingang nu aanmerkelijk beter: mm 78 dBA, mc 72 dBA.

Multiroom

Er kunnen in totaal niet minder dan twaalf luidsprekers aan de DSC 950 worden gehangen, waarbij d.m.v. coax-kabel een doorgaande lus wordt gecreëerd: van de DSC 950 (DSS-output) naar de input van (speaker) I en vervolgens van de output van I naar de input van II, van de output van II naar de input van III, enz. Zonder enig kwaliteitsverlies kan op deze manier het gehele huis in een soort muziektempel worden getransformeerd: Beethoven VI in de slaapkamer, de badkamer, de garage, op zolder, maar ook bijv. een dubbele set in de woonkamer met ook nog de mogelijkheid om per luidspreker met verschillende kanaalinstellingen (links, rechts, mono) te experimenteren.

Afstandbediening

Zowel bij de DSS 940 als bij de DCS 950 wordt een afstandbediening geleverd, die het gebruiksgemak aanmerkelijk verhoogt. Vanuit de luie stoel kunnen de systemen direct worden geaktiveerd en alle noodzakelijke instellingen worden gemaakt. Het volume kan alleen in stappen van 2 dB op smaak worden afgeregeld en dat vind ik net niet fijnmazig genoeg. Alle toetsen zijn ergonomisch en logisch gerangschikt en spreken direct aan. Het leuke snufje op veel Philips-appatuur vind je ook op deze DCS 950: een lichte aanraking van de bronkeuzeregelaar in de standby-modus aktiveert het gehele systeem.

Perfectie?

Ik ken geen perfecte luidspreker en de DSS 940 maakt daarop geen uitzondering. Philips heeft de elektronica verbeterd en betere drivers ontworpen, waardoor dit digitale luidsprekersysteem aanzienlijk hogere ogen gooit. De forse en kostbare luidsprekers (B&W 801/802, Cadans 5, Quad ESL, de toplijn van KEF enz.) winnen het (nog?) van de DSS 940, maar de verschillen zijn kleiner geworden: die typische, direct herkenbare karakteristiek die een zeer goede luidspreker eigen is, wordt ook door dit technische hoogstandje van Philips al bij eerste kennismaking ontvouwd. De klankverschillen in midden en hoog tussen de B&W 802, de Cadans 5 en deze DSS 940 bij de weergave van solisten en kleine ensembles zijn er wel, maar daaraan kan ik met de beste wil van de wereld geen voldoende gefundeerd waarde-oordeel verbinden. Het lijkt enigszins op het verschil tussen een dynamische topluidspreker en een elektrostaat van eveneens de bovenste plank. Bij groot orkest en koor, het volle orgelwerk of een lijvige opera zijn het de genoemde grote (passieve!) systemen die in sommige passages het pleit wèl in hun voordeel weten te beslechten. Dan lijkt het dat zij tot een groter klankvolume (niet de luidheid!) in staat zijn. Het is typisch dat dergelijke verschillen vooral naar voren komen in opnamen met een nogal magere signatuur, zoals de in het laag wat spichtige Volker Straus-opname van Sjostakovitsj VIII (Philips 432090-2 BPO/Bychkof). De DSS 940 scoort dan in het Largo toch minder indrukwekkend dan die B&W's en de Cadans 5. De transparantie van de elektrostaat kan dit digitale luidsprekersysteem (maar welk ander systeem eigenlijk wel?) nog niet evenaren, maar dat men er duidelijk naar op weg is, is evident.

Prijs/kwaliteit

Altijd een moeilijk thema, maar bedenk dat u voor 4000 gulden zowel twee luidsprekers als twee eindversterkers van zeer hoge kwaliteit koopt. De DSC 950 is, vind ik, als volledig toegeruste voorversterker met eigen a/d-converter daarbij een onmisbare en gebruiksvriendelijke tussenschakel. Dat brengt de totale prijs van het systeem op * gulden. Het is dan tevens meer dan een overweging waard om bij de aanschaf van digitale apparatuur (geen beperkingen wat betreft de bemonsteringsfrequenties: 32, 44 en 48 kHz!) erop te letten dat deze over een (extra) digitale uitgang beschikt. De a/d-converter in de DSC 950 kan dan worden gepasseerd en loopt het signaal van bijv. de cd-speler tot in deze luidsprekers uitsluitend langs digitale weg, zonder verliezen en ongewenste bijprodukten.

Resumé

Philips is er in geslaagd een luidspreker te ontwikkelen die weer een forse stap voorwaarts betekent qua digitale signaalverwerking en elektronische beheersing van het (analoge!) klankbeeld. Het is een alleseter in alle muziekcategorieën, van pop tot klassiek, en maakt van werkelijk goede opnamen een flonkerend en kristalhelder klankfestijn. De kwaliteit en de kwantiteit van de laagweergave is voor een luidspreker in het boekenplankformaat echt ongehoord. Het DSS 940 digitale luidsprekersysteem zal zich in een zogenaamde blindtest door een deskundig luisterpanel, in het gezelschap van zeer goede (meestal ook kostbare!) luidsprekers, zeker kunnen handhaven.

 

______________________________________
DSS 940: f. 3998 per paar incl. afstandbediening en twee coax-verbindingskabels.
FV 105 lsp-standaard incl. bevestigingsmateriaal en spikes:
f. ... per set.
DSC 950: f. 1200 incl. afstandbediening.

Philips Nederland bv, Eindhoven (tel. 06-8406)

Beluisterd met Philips DAT-deck en Quad 67 cd-speler, Philips 900 dcc-speler (digitaal-uit/digitaal-in), Nakamichi CR-4 cassettedeck (analoog-uit/analoog-in).


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links