Audioapparatuur

Een muzikaal equilibrium:

Omniwave, de 'onhoorbare' luidspreker

 

© Ad Speksnijder, januari 2017

 

Rond de jaarwisseling was ik met Aart van der Wal op bezoek bij Bloomline Acoustics in 's- Gravendeel. Het bedrijf wordt gerund door Leo de Klerk die zich niet alleen op het weergave- maar ook op het opnamevlak al jaren heeft bewezen. Zo is hij de producer van onder meer de opnamen van zijn levenspartner, de Bulgaarse pianiste Marietta Petkova. Voor de liefhebbers: zojuist verscheen haar dubbelcd met préludes van Bach, Skrjabin en Chopin, die door Aart op deze site besproken zal worden. Maar vandaag ging het om iets geheel anders: de Omniwave, 'the inaudible loudspeaker', een paradox die op zich al uiterst nieuwsgierig maakte...

Onconventioneel, innovatief en gewaagd. Zo maar een paar begrippen die op deze winterse ochtend bij mij opkomen wanneer ik als een student in de collegezaalaandachtig luister naar Leo de Klerk die gepasioneerd vertelt over wat muziekreproductie voor hem betekent. Daar, in de Bloomline-studio in 's-Gravendeel, gaat het over begrippen als equilibrium, fasereinheid, looptijdverschillen, enz. En dan moet na die interessante inleiding en de onvermijdelijk daaruit opborrelende vragen het mooiste nog komen! Immers, een inspirerend verhaal is één, maar een indrukwekkende luisterervaring is twee. In goed Nederlands: 'The proof of the pudding is in the eating'.

Leo de Klerk is al meer dan 45 jaar actief in de muziekwereld. Als componist, als muziekproducent, opnametechnicus en als coach van de meest uiteenlopende ensembles. Helaas wat minder bekend zijn echter zijn verdiensten op het vlak van muziekweergavesystemen. Onbegrijpelijk eigenlijk, want die zijn zeg maar gerust grensverleggend. Nee, sterker nog, hij definieert nieuwe grenzen, nieuwe muzikale horizonten. Ik kom daar later nog op terug.

 
 
Leo de Klerk legt het principe uit...
 
 
...en het wordt keurig uitgetekend

Evenwicht of balans
Nu eerst terug naar de voor u wellicht vreemd aandoende titel: 'Een muzikaal equilibrium'. Equilibrium gaat terug op het Latijn en voor de context van dit artikel is de beste vertaling van dit begrip ' evenwicht of balans'. Laat ik u meenemen in een heel klein onderdeel van de theorie van het reproduceren van geluid via audiosystemen, de werking van het menselijk gehoor en ten slotte de verwerking van het brein, wat uiteindelijk leidt tot de perceptie van dat geluid. Zoals u weet zijn de meeste luidsprekers voorzien van twee of meer speakerunits, met als basis bijna allemaal dezelfde hoornvorm. En daar begint (volgens Leo) de ellende van al die conventionele luidsprekersystemen. Want wat gebeurt er bij het uitsturen van de geluidsgolven via een hoornvorm? Precies, er ontstaan spontaan fase- en looptijdverschillen! Er is dus steeds sprake van een zekere mate van onbalans tussen de waargenomen geluidsgolven/frequenties in het linker- en rechteroor. Laat ons menselijk gehoor nu uitgerekend zeer gevoelig voor fase-, tijd- en richtinginformatie zijn. Bij conventionele luidsprekersystemen wordt veel aandacht besteed aan de plaatsing van de luidsprekers ten opzichte van de luisterpositie. Dat luistert (letterlijk!) erg nauw. Ik heb in menige hifiwinkel stroken plakband op de vloer gezien als markering van de ideale luidsprekeropstelling, met recht daartegenover keurig opgesteld een paar luisterstoeltjes. Ik ken zelfs mensen die thuis na veel experimenteren het uiteindelijk gevonden optimum hebben gemarkeerd met streepjes op de vloer, of op een vel papier de maten ten opzichte van de vaste punten in de huiskamer hebben opgeschreven. Niet voor niets wordt het begrip 'sweet spot' (vrij vertaald 'beste plek') gebruikt. Waarmee dan wordt gedoeld op de (vaak enige) ideale luisterpositie. Zit je er naast, dan zit je er ook echt naast. Letterlijk. De luisterbalans is dan verstoord en moet het brein maximaal aan het werk om er toch nog iets van te maken. En dat 'hoor' je! Jammer van alle moeite van componist, uitvoerend musicus, opnameteam, opnameproducent en verwerkings- en versterkingsapparatuur, want het eindresultaat leidt niet tot de perceptie (illusie is hier misschien een beter woord) van de oorspronkelijke uitvoering. Nu zullen velen opperen dat zoiets sowieso onmogelijk is vanwege alleen al het simpele feit dat de luisterakoestiek niet identiek is aan die van de ruimte waarin de opname werd gemaakt. En natuurlijk gaat er er niets boven het bijwonen van uitvoering in een akoestisch goede zaal. Dergelijke vaststellingen komen neer op het opentrappen van een open deur. Maar toch, ik gebruik niet voor niets het woord perceptie (of illusie). Want daar gaat het thuis toch om, dat het gehoorde wordt gepercipieert alsof men er direct bij betrokken is, het als zodanig ondergaat. Dat de illusie van het-er-bijzijn wordt geschapen. Pas dan komt de muziek maximaal tot haar recht, pas dan is het echt genieten geblazen, is al het werk, zijn alle kosten niet voor niets geweest!

Horizontaal en verticaal
Is er dan geen enkel systeem dat bovengenoemde nadelen niet kent? Jawel, er zijn er zelfs meerdere. Bijvoorbeeld elektrostaten, zoals die van Quad. Dat zijn doubletweergevers met een heel ander afstraalgedrag dan dat van de conventionele, dynamische speaker, zij het dat het elektrostatisch principe ook weer specifieke nadelen met zich meebrengt, waaronder vermogensbegrenzing, mogelijke versterkerinstabiliteit, opwekkingsvoltage, trafo, veroudering, esthetica, enz. Dan zijn er nog de zogenaamde omnidirectionele systemen, met als voornaamste beperking dat ze rondstralen in het platte vlak, in twee dimensies, als een longitudinale golfvorm. Trouwens, geluid plant zich altijd voort in een longitudinale golfvorm. Bij een longitudinale (a) golf is de richting van de oscillatie parallel aan de voortplantingsrichting Dit in tegenstelling tot de andere golfvorm die we kennen, de transversale golfvorm (b). Bij een transversale golf staat de richting van de oscillatie (bijvoorbeeld de beweging van de deeltjes) loodrecht op de voortplantingsrichting. Dit wordt geïllustreerd door de figuur hieronder:

Wat maakt het concept van Bloomline dan zo bijzonder zult u zich inmiddels afvragen. Als geluid zich maar in één golfvorm verplaatst, dan zijn er niet zo veel opties beschikbaar, toch? Laten we het Bloomline-concept eens nader aan de tand voelen, want hier is letterlijk 'out of the box' gedacht! Ten eerste is een standaard fabrieksspeakerunit van KEF voorzichtig gedemonteerd en is de conus vervolgens omgekeerd teruggezet. Dat is in ieder geval een oplossing voor het vervelende effect van de hoornversterking. Om vervolgens een natuurlijk driedimensionaal geluidsbeeld te reproduceren zonder sweetspot-beperking zijn er vier van deze units zodanig opgesteld dat er zowel in het horizontale als in het verticale vlak geluidsenergie wordt afgestraald.

Horizontaal en verticaal

Als een huis
'The proof of the pudding is in the eating' had ik gezegd, nietwaar? Nou, vooruit dan maar: muziek graag! Al bij de eerste maten hoor ik dat hier iets heel bijzonders aan de hand is. Zo afwijkend van datgene wat ik gewend was en verwacht had, dat ik als het ware even moet acclimatiseren alvorens te beseffen dat ik naar vier kleine speakertjes luister! Ongelooflijk, wat een ervaring! Hierdoor ontstaat waarachtig een muzikaal geheel dat wel heel erg sterk doet denken aan een live-uitvoering! Een breed grijnzende Leo nodigt mij vervolgens uit om eens rustig door de studio te wandelen en te analyseren wat er met het geluidsbeeld gebeurde. Zie u mij gaan? Beetje interessant, moeilijk kijkend, hoofd af en toe een beetje schuin? Door de knieën, op de tenen, het maakt allemaal niets uit. Het totaalbeeld staat als een huis. Wat is dit mooi!

 
 
Omniwave-opstelling in de huiskamer

Is er dan helemaal niets op dit systeem aan te merken? Ik kan het zo gauw niet bedenken, hoewel ik wat geluidsreproductie betreft best verwend ben. Misschien is het even wennen aan de vorm van de weergevers. (“form follows function,” zegt Leo) Misschien dat laatste beetje detaillering dat ik zo waardeer in mijn state-of-the-art KEF-weergevers? Ach, wat maakt het uit. Hier wordt muziek gemaakt en niet zo'n klein beetje ook. En ik mag erbij zijn. Wat een feest!

Voor al diegenen die zich (gaan) oriënteren op een nieuw weergavesysteem zou ik willen zeggen: ga zelf eens luisteren. Neem eigen muziek mee, Leo verzorgt de rest. Wees bereid uw, wellicht door de jaren heen ingesleten, luistergewoontes thuis te laten en stel u open voor een totaal nieuwe muziekbeleving en geniet.

PS
'Bloomline' is een hommage aan het Blumlein-principe, waarover u hier het een en ander te weten komt.

Zie ook: belangrijke stappen in de Nederlandse audiogeschiedenis:
http://www.youtube.com/watch?v=1rH5NmUL934
https://www.youtube.com/watch?v=m5y3jDmV7fs
http://www.qsl.net/vk2dym/radio/philips.htm

Bloomline Acoustics
Postbus 130
2640 AC  Pijnacker
T 078 673 64 74
M 06 26 210 539
www.bloomline.com


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links