Encyclopedie van de Opera - B

Bayreuth - Bayreuther Festspiele

 

© Paul Korenhof

 

Bayreuth - stadje in Zuid-Duitsland (Beieren), waar het 18de-eeuwsae Markgräfliches Opernhaus niet alleen een van de fraaiste en best bewaard gebleven theaters uit die periode is, maar ook het theater met het grootste en best bereikbare toneel, zodat adelijke bezoekers langs de achterkant per koets het toneel op konden rijden.

Bayreuther Festspiele - De voor die tijd exceptionele afmetingen van het toneel in het Markgräfliches Opernhaus inspireerden Richard Wagner tot een bezoek in de hoop het theater te kunnen gebruiken voor zijn eigen theaterwerken. Dit bleek praktisch onuitvoerbaar, maar wel leidde dit tot het plan om op een heuvel buiten dit stadje zijn eigen Festspielhaus te bouwen, dat op 13 augustus 1876 geopend werd met Das Rheingold als onderdeel van de eerste integrale uitvoering van Der Ring des Nibelungen. De artistieke leiding van dit eerste festival en het tweede, in 1882, berustte bij de componist. Na zijn dood in 1883 nam zijn vrouw Cosima Wagner-Liszt de leiding over (tot 1908), waarbij zij tot 1894 uitsluitend Parsifal en Tristan und Isolde liet opvoeren.

Pas in 1896 keerde de Ring terug om vanaf dat moment met korte onderbrekingen de kern van de Bayreuther Festspiele te blijven. Ook werd in die tijd nog niet jaarlijks gespeeld en zo leidde Wagners zoon Siegfried tussen 1908 en 1930 slechts tien festivals. Onder leiding van diens vrouw Winnifred Wagner vonden tussen 1931 en 1944 twaalf festivals plaats, maar pas sinds de heropening van het Festspielhaus in 1951 vinden de Festspiele consequent ieder jaar plaats. Van 1951 tot 1966 berustte de leiding bij de kleinzonen Wieland en Wolfgang Wagner en na de dood van de eerste heeft Wolfgang alleen de traditie voortgezet, vanaf 1986 terzijde gestaan door een Stichting ter bewaking van de continuïteit.

Vooral sinds 1951 spelen de Bayreuther Festspiele een belangrijke rol in de internationale vernieuwing van de uitvoeringspraktijk in het muziektheater, aanvankelijk vooral dankzij het regietalent en het esthetisch inzicht van Wieland Wagner, later ook dankzij andere regisseurs en vormgevers. Hoogtepunt in deze ontwikkeling werd de enscenering ter gelegenheid van het eeuwfeest van zowel Der Ring des Nibelungen als de Bayreuther Festspiele van regisseur Patrice Chéreau onder muzikale leiding van Pierre Boulez. De televisieregistratie van deze enscenering, die van 1976 tot 1980 op het repertoire stond, werd een wereldwijd succes en leidde tot een omwenteling in het denken over Wagner, in de aandacht voor acteren op het operatoneel en in d erelatie tussen opera en de audiovisuele media.

Na de dood van Wolfgang Wagner in 2010 werd de leiding overgenomen door Katharina Wagner, zijn dochter uit zijn tweede huewelijk, geassisteerd door Eva Paquier-Wagner, een dochter uit zijn eerste huwelijk en al eerder zijn jarenlange assistente. Ook toen beelf onveranderlijk het uitgangspunt dat tijdens de Bayreuther Festspiele uitsluitend de tien ‘rijpe’ muziekdrama’s van Richard Wagner worden opgevoerd, van Der fliegende Holländer tot Parsifal. Wel vonden in 2013 t.g.v. het tweede eeuwfeest van Wagner's geboorte uitvoeringen van diens 'jeugdwerken' plaats, maar daarvoor werden locaties buiten het Festspielhaus gekoezen. Ook bleef de regel dat het theater afgezien van bijvoorbeeld de uitvaart van een lid van de Wagner-familie uitsluitend in de maanden juli-augustus geopend is. Het gebouw zelf, uniek van akoestiek en zichtlijnen, werd gebouwd naar een ontwerp van Gottfried Semper en bevat circa 1800 zitplaatsen. Het werd sinds 1951 diverse malen gerenoveerd en van extra faciliteiten voorzien.

terug naar alfabet

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links