DVD-recensie

 

© Emanuel Overbeeke, oktober 2019

 

Rihm: Jakob Lenz
Opera in dertien argumenten, op een libretto van Michael Fröhling, naar Lenz van Georg Büchner

Georg Nigl (Lenz), Henry Waddington (Oberlin), John Graham-Hall (Kaufmann)
Koor en symfonieorkest van De Munt
Dirigent: Franck Ollu
Regie: Andrea Breth
Verfilming: Myriam Hoyer
Alpha 717 • 73' •
Live-opname: De Munt, Brussel, maart 2015

 

De Duitse componist Wolfgang Rihm is een veelschrijver. Is hij niet helemaal of helemaal niet tevreden met een werk, dan begint hij liever aan een nieuw werk dan dat hij gaat schaven. Sinds zijn eerste gepubliceerde werken begin jaren zeventig heeft hij zich enorm ontwikkeld, maar gebleven is zijn fascinatie voor het expressionisme dat hij soms verdikt of verdunt maar altijd een plek geeft. In zijn korte opera Jakob Lenz wisselt hij verdikking en verdunning voortdurend af, tussen en binnen de dertien scènes, die worden onderbroken door instrumentale intermezzi. Niet alleen het expressionisme, ook het verhaal is door en door Duits. Lenz is het rebelse alter ego van een negentiende-eeuwse modelburger. Hoe meer ruimte in Lenz de burger voor de rebel opeist, bijvoorbeeld in de vorm van onburgerlijke gedichten en in preken waarin Gods liefde voor de misdeelde mens in plaats van het omgekeerde centraal staat, hoe meer de gezeten burgers om hem heen hardhandig hun orde proberen te herstellen. Het verhaal lijkt daarmee op Wozzeck wiens ondergang het gevolg is van treiteren door anderen en van eigen zwakheid. Ook de muziek lijkt op de opera van Alban Berg. Wat Rihm echter onderscheidt van Berg is een grotere variatie, om niet te zeggen wisselvalligheid in stijlen en een minder demonstratief aanleunen tegen klassieke vormen. Tegelijk leunt Rihms muziek, die iedereen zal typeren als modern klassiek, aan tegen modern en niet-klassiek. Nog even en iedereen wil en kan horen dat de onberekenbare melodiestijl van figuren als Rihm sterk verwant is aan die van sommige popmuziek, precies zoals de soms glibberige en schijnbaar stuurloze melodiestijl van minimal music of wat daarop gebaseerd is verwant is aan de melodiestijl van veel singersongwriters.

Met de melodiestijl is ook voor een groot deel de rest van de muziek als muziek en de muziek als drama getypeerd. Er is een doorlopend verhaal, maar we krijgen episoden die net als een gatenkaas ook een geheel vormen. De tegenstelling tussen het collectief van de ogenschijnlijk nette burgers en de desperate eenling die soms raaskalt en soms geniaal en glashelder uit de hoek komt, is verbeeld tot in de kleding. Het decor is een toonbeeld van verlopenheid waarin zowel Lenz als zijn opponenten stuntelig en wanhopig hun weg proberen te vinden. De confrontatie tussen Lenz en de anderen is half wederzijds onbegrip half volstrekt begrip. Ook als de zangers slecht te verstaan zijn, is de strekking duidelijk.

Bij de musici zitten geen spectaculaire uitschieters. De zangers behandelen Rihms zangpartijen alsof het Wagner is en de grootste lof is voor de dirigent, die van de wirwar van stijlen een eenheid weet te maken. Gaandeweg ontdekt de luisteraar een lijn die en muzikaal en theatraal van aard is. De beeldregistratie r mist alle recente snufjes van speelfilms en televisieseries, wat het voordeel heeft dat we meer het gevoel krijgen dat we in een klein theater zitten. Tijdens de intermezzi zien we vaak het dichte doek (waardoor we meer letten op de muziek) en tijdens scènes in de huiskamer blijft er de afstand die de theaterbezoeker heeft.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links