CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, november 2019

Reger: Variationen und Fuge über ein Thema von J.S. Bach, op. 81 (orkestratie Ira Levin) - Vier Tondichtungen nach Arnold Böcklin, op. 128

Bach: O Mensch, bewein' dein' Sünde gross, BWV 622 (orkestratie Max Reger)

Brandenburgisches Staatsorchester o.l.v. Ira Levin
Naxos 8.574074 • 57' •
Opname: mei 2016, Konzerthalle Carl Philipp Emanuel Bach, Frankfurt a/d Oder

   

Die Bach-Variationen sind das Beste, was ich bis jetzt geschrieben habe; ich glaube damit ein verteufeltes Stück Musik geschrieben zu haben.
Max Reger aan een vriend, de organist Karl Straube, aug. 1904

Van de Goldberg-Variationen (Bach,1741) via de Diabelli-Variationen (Beethoven, 1823) naar de Händel-Variationen (Brahms, 1861) loopt een rechte lijn naar de Bach-Variationen van Reger (1904). Voor Max Reger (1873-1916) was het succes van een collega alleen maar een stimulans om mee te willen dingen, en zo zullen de Variationen und Fuge über ein Thema von Händel van zijn grote voorganger Johannes Brahms ongetwijfeld de prikkel zijn geweest om Reger aan het werk te zetten. Het zou niet bij die ene keer blijven, tussen 1904 en zijn dood in 1916 hield Reger zich nog verschillende keren met het genre bezig: opus 81 werd al spoedig gevolgd door de Beethoven-Variationen opus 86, de Hiller-Variationen opus 100, de Telemann-Variationen opus 134, met als klap op de vuurpijl de Mozart-Variationen opus 132, Regers absolute meesterwerk.

Reger zelf dirigeerde de Mozart-Variationen en de Hiller-Variationen op 25 en 26 maart 1916 bij het Concertgebouworkest - als tussendoortje speelde hij als solist het Pianoconcert in d van J.S. Bach. Het zegt iets over de reusachtige werklust van de man, die in alles onmatig was, en twee maanden na dit gedenkwaardige concert overleed, 43 jaar oud. Wanneer we het onvolprezen archief van het KCO er verder op nakijken zien we dat de populariteit van Reger wordt weerspiegeld in maar liefst 216 uitvoeringen, maar dat zelfs het Regerjaar 2016 niemand op een idee heeft gebracht. De laatste keer dat Reger in Amsterdam op de lessenaars stond was in 2008.

Op het programma van zijn laatste concert als pianist, in april 1916, een paar dagen voor zijn dood, speelde Reger voor de 132 ste keer de oorspronkelijke versie voor twee piano's van zijn Beethoven-Variationen. Het werk lag hem kennelijk na aan het hart, en hij had er dan ook een jaar eerder een orkestversie van gemaakt. Niet zomaar een transcriptie, maar een herschikking waarbij enkele variaties uit het origineel weggelaten werden. De Amerikaanse pianist, dirigent en arrangeur (componist staat niet in zijn bio) Ira Levin werd zo op het idee gebracht om dezelfde werkwijze op de Bach-Variationen toe te passen. Van de veertien variaties schrapte hij er vier (6,7,11 en 12), maar wat belangrijker is, hij heeft zich in de orkestratie nauwkeurig aan de zeer herkenbare orkestratiekunst van Reger gehouden. Beetje jammer dat de variaties niet geïndexeerd zijn, we moeten het doen met een lange track van 26 minuten. Reger was tussen 1911 en 1914 dirigent van de Meininger Hofkapelle, een van de beste orkesten van zijn tijd, en een bron van inspiratie die hem aanzette tot het schrijven van zijn beste en meest bekende orkestwerken, de Romantische Suite (1912), de Balletsuite en de Vier Tondichtungen nach Arnold Böcklin (1913), en de Mozart-Variationen (1914).

Deze opnamen verschenen in het Regerjaar 2016 op een monumentale uitgave van het label Fugue State Films met de titel Maximum Reger - een box met zes dvd's waarop een film over het leven van Reger, aangevuld met uitvoeringen van een groot aantal werken, waaronder de drie op deze cd. Gespeeld door het Brandenburgisches Staatsorchester, gevestigd in Frankfurt an der Oder (de bijsluiter vermeld Frankfurt zonder toevoeging). Bij de Bach-Variationen gaat het uiteraard om een discografische première, de Tondichtungen zijn ruim voorhanden en zijn dus een goede graadmeter om vast te stellen dat er uitstekend wordt gemusiceerd. Een pracht van een aanvulling op het schromelijk onderschatte oeuvre van deze meester die zijn naam eer aandeed - Reger betekent Reuring.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links