CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, mei 2014

 

Miaskovski: Vioolconcert in d, op. 44

Weinberg: Vioolconcert in g, op. 67

Ilja Grubert (viool), Russisch Filharmonisch Orkest o.l.v. Dmitri Jablonski

Naxos 8.557194 67'

Opname: maart 2003, Studio 5, Moscow State Broadcasting and Recording House

   

De fameuze 'Russische Vioolschool' kreeg tegen het eind van de jaren 1930 nieuw impulsen door twee nieuwe opvallende talenten, David Oistrakh en Leonid Kogan. Met zijn tweeën wonnen ze het ene vioolconcours na het andere. Binnen Rusland zorgden ze voor nieuwe vioolconcerten in de vorm van opdrachten. Twee van die partituren zijn op dit schijfje samengebracht, de concerten van Nikolaj Miaskowski en Mieczyslav Weinberg (op deze uitgave uit 2003 heet hij nog Vainberg). Twee componisten die op weinige kilometers afstand van elkaar werden geboren, in en net even buiten Warschau. Ze vonden elkaar in Moskou, waar Miaskovski de leraar en goede vriend werd van Weinberg.

Nikolaj Miaskovski (1881-1950) schiep 27 symfonieën, geschreven in de twintigste, maar wortelend in de negentiende eeuw. Ze hebben in en buiten Rusland geen repertoire kunnen houden, maar zijn wel discografisch vastgelegd, in de allereerste plaats door Jevgeni Svetlanov, naar verluidt op eigen kosten (en die van onbetaalde musici). Mieczyslav Weinberg (1919-1996) bleef steken op 26 symfonieën, die nog niet allemaal zijn opgenomen, maar door de labels Naxos en Chandos wordt daar hard aan gewerkt. Weinberg was dikke vrienden met Sjostakovitsj, en zijn muziek wordt er nogal eens van beschuldigd een zwak aftreksel van die van zijn makker te zijn, maar met name Dmitri zelf heeft hem in dat opzicht altijd in bescherming genomen. Hier is zijn mening over het Vioolconcert: 'Ik ben erg onder de indruk van het Vioolconcert van M.S. Vainberg, groots geïnterpreteerd door de communistische violist L.B. Kogan. En dan druk ik mij voorzichtig uit.' Communistische violist is een verwijzing naar het feit dat Kogan een fanatieke partijganger was.

Miaskovski schreef zijn Vioolconcert in 1938 voor David Oistrakh. Het was zijn eerste soloconcert, en naar eigen zeggen bestudeerde hij vlijtig de concerten van Beethoven, Tsjaikovski en..... zijn leerling Prokofjev. Brahms komt in het rijtje niet voor, maar van hem heeft Miaskovski de lengte en de structuur afgekeken: een eerste deel dat langer is dan de beide volgende bij elkaar. Daar blijft het niet bij, want de muzikale taal van Miaskovski klinkt veel meer naar Brahms dan naar Tsjaikovski. Ironisch dat de man van 27 symfonieën zich het best wist uit te drukken in zijn soloconcerten - het Celloconcert is een meesterwerk.

Op voorspraak van Sjostakovitsj vestigde Weinberg zich na een kwart eeuw gezworven te hebben in Moskou, waar hij tot zijn dood bleef wonen. Hij bleek een instinct te hebben voor het schrijven van soloconcerten, en grote Russische solisten hebben daar dankbaar gebruik van gemaakt. Niet alleen Leonid Kogan, maar ook cellist Mstislav Rostropovitsj en talloze anderen. Het Vioolconcert heeft niet de epische afmetingen van dat van Miaskovski, met een lengte van een half uur en vier delen ligt de vergelijking met Sjostakovitsj voor de hand. En niet alleen door de afmetingen, ook door de gedeelde vocabulaire. Maar daar waar Sjostakovitsj het in inktzwart pessimisme zoekt, vindt Weinberg altijd wel weer ergens een sprankje hoop. Wonderlijk voor iemand die constant op de vlucht was voor de moordenaars van zijn gehele (joodse) familie, en die zich onder de antisemitische strapatsen van Stalin nooit veilig kon voelen.

Meesterviolist Ilja Grubert, de solist van deze uitgave, werd geboren in Riga, stamt uit de Russische vioolschool en woont al decennia in Nederland. In Rusland springen de orkesten als paddestoelen uit de grond, en hier dirigeert Dmitri Jablonski het Russisch Filharmonisch Orkest, een kaartenbakorkest dat al eerder opnam voor Naxos. Grubert speelt de sterren van de hemel, er was ruim voldoende repetitietijd, en het opnameteam heeft de balans tussen solist en orkest perfect vastgelegd. Gezien de lage prijsstelling van deze uitgave en de geringe concurrentie is vergelijken niet aardig. Van harte aanbevolen!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links