CD & DVD & BD-recensie

Monument voor Verdi

 

© Paul Korenhof, november 2013

 

Verdi: Messa da Requiem

Anja Harteros (sopraan), Elina Garanca (mezzosopraan), Jonas Kaufmann (tenor), René Pape (bas), Coro ed Orchestra del Teatro alla Scala o.l.v. Daniel Barenboim

Decca 478 5245 (2 cd's)
Decca 074 3807 (dvd)
Decca 074 3808 (Blu-ray)

Live-opname: 27 en 28 augustus 2012, Teatro alla Scala, Milaan

   

 


Het heeft even geduurd, maar hier is dan eindelijk een opname die het Verdi-jaar waardig is, uit de Scala met een koor en een orkest dat deze muziek in het bloed heeft zitten, maar met niet één Italiaanse solist en onder leiding van een Argentijns-Israelische dirigent. Het kan verkeren, maar mijn gespannen verwachting sloeg al snel om in ademloos luisteren en ik ging ik finaal voor de bijl toen Elina Garanca na de eerste drie kwartier met een opvallend sterk geprojecteerde stem een strak, onsentimenteel maar enorm intens 'Lacrimosa' inzette. Ik heb haar altijd enorm hoog ingeschat, maar dat zij ook een Verdi-zangeres is, en dan nog wel van dit niveau, kwam voor mij als een complete verrassing.

Waar het de bijdragen betreft van deze Letse mezzosopraan, die ik nooit eerder met een grote Verdi-partij geassocieerd had, kwam dat als een verrassing. Haar 'Liber scriptus' knalde de luidsprekers uit met een volmaakte stembeheersing, een fascinerende kern in haar timbre en een onverwacht sterke resonans in haar borstregister, terwijl haar inzet van het 'Recordare' daarna een melancholie uitstraalde die ik in dat deel zelden zo intens gehoord heb. In de andere delen vervolgt zij die weg met steeds een ander kleurnuance tot zij nogmaals culmineert, nu in een prachtig ingehouden 'Lux aeterna'.
Garanca was overigens niet de enige die mij ertoe bracht mijn telefoon uit te zetten en snel een stukje schuimrubber in de huisdeurbel te proppen. Haar evenknie vindt zij hier in de Grieks-Duitse sopraan Anja Harteros, die mij in 2006 verraste met een onverwacht sensitief vertolkt Mozart-recital, en die zich sindsdien ontwikkeld heeft tot de beste Verdi-sopraan van dit moment (als er al meer zijn...). Harteros is inderdaad een èchte Verdi-sopraan met een stralende lyriek, een solide en dragend borstregister en de kracht om stralende lijnen te trekken rond de a'', een waardig opvolgster van de legendarische, eveneens Duitse, Teresa Stolz, die in 1874 de première van dit werk zong. Wat zou ik haar graag eens horen als Amelia in Un ballo in maschera, maar voorlopig ben ik heel blij met deze opnamen van het Requiem, waarin zij verder prachtig combineert met Garanca, vooral in het 'Agnus Dei' (jammer dat Barenboim daar net niet de subtiliteit van Toscanini weet op te roepen) en dat zij bekroont met een superieur 'Libera me'.

Als Harteros ooit een Ballo gaat zingen, mag dat van mij overigens met Jonas Kaufmann als Riccardo/Gustavo. Ik moet eerlijk zeggen dat ik lange tijd problemen heb gehad met wat ik meestal aanduid als zijn , 'Tauber-maniërismen', vooral zijn te sterke aandacht voor mezza voce wat leidde tot een teveel aan 'afgedekte' tonen die daardoor soms juist hun effect misten (beste voorbeeld: de frase met de 'Taube' in Lohengrin's Gralserzählung). Het was alsof hij voortdurend wilde zeggen 'hoor nou eens hoe ontzettend MÓÓI ik kan zingen!', maar daarop lijkt hij nu terug te komen, mogelijk onder invloed van diverse Wagner-rollen.
Echt 'Italiaans' klinkt Kaufmann ook hier nog niet - hij blijft een tenor uit de Duitse school - maar is er momenteel één tenor die het 'Ingemisco' kan zingen met zo'n stemcultuur? Ik denk het niet. En om op die lijn verder te gaan: de Duitse bas René Pape is evenmin een 'Italiaanse' zanger uit de oude school, noch in zijn timbre dat naar dat van een basbariton begint te neigen, noch in zijn frasering waarin het ontbreekt aan Italiaans legato, maar ook hier: noem mij één hedendaagse bas met zo'n stemcultuur!

De grootste verrassing was voor mij de directie van Daniel Barenboim die zich merkbaar met hart en ziel op deze partituur heeft gestort. Dat hij dankbaar gebruik maakte van wat koor en orkest van de Scala hem aan 'italianità' te bieden hadden, is niet meer dan logisch, hoewel hij er natuurlijk ook een heel persoonlijke interpretatie van had kunnen maken. Hier klinkt het echter alsof hij de eerste repetitie begin met: "Laat maar horen wat jullie kunnen en dan regel ik verder het muzikale verkeer wel." Gechargeerd natuurlijk, maar het klinkt allemaal zo Italiaans en zo natuurlijk als ik deze muziek sinds de dagen van Giulini en Barbirolli zelden gehoord heb. Giulini klonk iets introverter met meer ontroering in de verstilde delen, Barbirolli legde er meer drama in, Toscanini zorgde voor net iets meer verfijning in klankafwerking en balans, maar in het voetspoor van Karajan komt Barenboim tot een overtuigend gemiddelde. Het resultaat is groots en aangrijpend, en wordt bekroond met een 'Libera me' waarin sopraan, dirigent, koor en orkest een tour-de-force afleveren die mij keer op keer volledig uit het veld sloeg.

 
 

Aanvankelijk beluisterde (en zag) ik zowel de cd's als de dvd, en van beide was ik evenzeer onder de indruk. Bij de dvd werkte natuurlijk het fraaie camerawerk mee, maar concentratie op de muziek via de cd frappeerde vooral door een klank en een detailwerking die ik eigenlijk niet met de meestal (te) droge Scala associeerde. Ik was echter zo overweldigd door de uitvoering, dat ik besloot ook de blu-ray-versie in de vergelijking te betrekken en dat werd weer een openbaring. Ik zal niet zeggen dat die met de beide andere media de vloer aanveegde, zo groot was het verschil nog niet, maar in beeld en geluid waren detailwerking en helderheid wel superieur.

Uiteindelijk ben ik toen ook maar eens naar de specificaties gekeken en die logen er niet om: de cd kwam tot 1.4 Mbps, de dvd bij 16 bit tot 1.5 Mbps en bij PCMstereo bood de BD zelfs 2.3 Mbps bij 24 bit, oplopend tot 5 Mbps bij DTS-5.1. Zowel de verwijzing naar Unitel Classica op het cd-doosje als het ontbreken van technische gegevens bij de cd's suggereert overigens dat voor de cd's de geluidsband van de verfilming werd gebruikt.Zowel de verwijzing naar Unitel Classica op het cd-doosje als het ontbreken van technische gegevens bij de cd's suggereert overigens dat voor de cd's de geluidsband van de verfilming werd gebruikt.

 

 

 


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links