CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, september 2021

Händel: The Choice of Hercules HWV 69 – Dettingen Te Deum HWV 283

The Choice of Hercules: Diana Moore (Hercules), Fflur Wyn (Pleasure), Rachel Kelly (Virtue), Nathan Haller (Attendant of Pleasure)
Dettingen Te Deum: Cody Quattlebaum (bas-bariton)
Christ Church Cathedral Choir o.l.v. Stephen Darlington
FestspielOrchester Göttingen o.l.v. Laurence Cummings

Accent ACC 26415 • 87' • (2 cd's)
Live-opname: Händel Festspiele Göttingen, 19 mei 2018, Stadthalle, Göttingen (D)

   

Deze opname die werd gemaakt tijdens de Internationale Händel-Festspiele Göttingen in 2018 zet twee nogal uiteenlopende composities van Händel naast elkaar, het soms wat ingetogen wereldlijke oratorium The Choice of Hercules waarin de solisten de hoofdrol hebben tegenover het Dettingen te Deum, een uitbundig christelijk-religieus werk waarin vooral het koor de boventoon voert.

In het oratorium over Hercules gebruikte Händel muziek die hij aanvankelijk voor het toneelwerk Alceste van Tobias Smollett bedoeld had. Dit project liep echter spaak en met een aantal toevoegingen ontstond in 1751 in korte tijd The Choice of Hercules, niet te verwarren met zijn oratorium Hercules (1745). Gezien de tijdsduur van circa drie kwartier voerde Händel het vaak uit na de ode Alexander's Feast , eveneens een relatief kort werk.

Van een verhaal is nauwelijks sprake in de mythe die bekendheid kreeg door Memorabilia of Herinneringen aan Socrates van Xenophon. De jonge halfgod Hercules, zoon van de god Zeus en de prinses Alcmene, vermoordt zijn muziekleraar Linos en wordt daarom verbannen naar de berg Kithairon. Hier wordt hij geconfronteerd met Voluptas (genot) en Virtus (deugd). Zij proberen Hercules voor zich te winnen. Uiteindelijk kiest hij voor de deugd, zij het na de nodige innerlijke strijd, zoals in het trio met beide dames en Hercules te horen is en wat gezien menselijke zwakheden zeer voor de hand ligt. Overigens liet Bach zich ook inspireren door het verhaal getuige zijn cantate Hercules auf dem Scheideweg (BWV 213).

The Choice of Hercules komt naar mijn mening wat moeizaam op gang, na een niet al te sterke sinfonia zijn de eerste vocale gedeeltes ook niet helemaal overtuigend. Geleidelijk aan wint de muziek en de dramatiek echter aan kracht en ontwikkelt het geheel zich tot een compositie met bijzonder fraaie delen als Yet, can I hear that dulcet lay, het eerste vocale deel waarin Hercules zingt. Echter, het geheel overziend is het niet geheel verbazingwekkend dat het werk niet vaak uitgevoerd wordt en er ook weinig cd-opnamen van zijn verschenen, want ik mis her en der toch en spanningsopbouw en de verleidingskracht van Händel. De uitvoering in Göttingen is goed, al vind ik niet alle solisten even sprankelend, maar dat is vooral een kwestie van mijn smaak.

Het Dettingen Te Deum componeerde Händel in 1743 na de zege van de Oostenrijke en Engelse legers op de Fransen nabij Dettingen. De Engelse Koning George II had het leger aangevoerd en dus moest deze triomf ook in Londen gevierd worden. Händel schreef eerder een Te Deum en Jubilate bij de Vrede van Utrecht in 1713. Hij liet zich hierbij inspireren door een gelijknamig werk van Henry Purcell uit 1694. Een grotere inspiratiebron was ook een Te Deum van de Franciscaanse monnik en kapelmeester Francesco Urio (ca. 1631 of 1650 - 1719(?) over wie niet zoveel bekend is. Hij schreef het rond 1680 of zo'n 20 jaar later. Er bestaat een opname van het Te Deum van Urio uitgevoerd door Musica Antiqua Köln onder leiding van Reinhard Goebel, die bizar genoeg niet op cd uitgebracht lijkt te zijn, maar gelukkig wel via Youtube te beluisteren is.

Händel citeerde diverse fragmenten en was, getuige zijn Dettingen Te Deum, vooral onder de indruk van de trompetfanfares. In 1958 werd het werk op het Holland Festival uitgevoerd door De Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Anthon van der Horst en toen hier een plaatopname van verscheen werd in de toelichting gesuggereerd dat Händel uit tijdnood gebruik had gemaakt van Urio's compositie. Het zou zijn veroorzaakt omdat de slag bij Dettingen sneller beslist zou zijn dan verwacht. Er werd ook wel beweerd dat Händel juist eerder schetsen had gemaakt voor een Te Deum toen hij het dorp Urio bezocht, maar vooral het laatste is zeer onwaarschijnlijk. Händel is evenwel zonder twijfel wel schatplichtig geweest aan de componist Urio, al is Händels Dettingen Te Deum absoluut geen kopie van zijn voorganger. Het zou naar mijn mening beide heren ernstig tekort doen om dit zelfs maar te suggeren.

Het Dettingen Te Deum opent met We praise thee, O God een glorieus deel voor het koor ondersteund door de majestueuze klanken van trompetten en pauken. Maar naast deze lofprijzing kent het werk ook dreigende tekst en muziek, met name die over de God die oordeelt en de mens die om genade smeekt.

Zowel tekst als muziek zijn bijzonder afwisselend en, hoewel het wellicht vreemd klinkt bij een Te Deum, vervuldl van drama. Dit lijkt mij ook Händel op zijn mooist, flamboyant en verleidelijk. In vergelijking met de uitvoering van The English Concert en het Westminster Abbey Choir onder leiding van Simon Preston (Archiv-Produktion) is deze versie minder plechtig en nog uitbundiger. Bovendien zijn de kinderstemmen in het koor in deze opname uit Göttingen nadrukkelijk aanwezig en dat geeft een duidelijk ander effect, temeer daar de de technici het koor meer naar voren hebben gehaald en het relatief groot bezette barokorkest daartegen minder prominent afsteekt. Ook al is het voor mij niet de meest ideale Händel-cd, voor liefhebbers van de componist zal het weer een mooie aanwinst zijn in de Göttingen Händel serie van het label Accent.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links