CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, maart 2018

 

Black Pencil – La Volta

Dowland: Come again – Galliard to Captaine Pipers Pavin – Can She Excuse My Wrongs with Virtues Cloak

Dowland/De Man: Lachrymae Pavane

Morley: Joyne hands – The frog Galliard – La Coranto – The Lord Souches Maske

Morley/De Man: La volta

De Man: La Volta

De Vries: From far…Broken

Byrd: My Lord of Oxenfords Maske

Dramm: Sorry

Van Geel: Bayachrimae: Improvisation – Bayachrimae: Duo – Bayachrimae: Tutti

Black Pencil
Visisonor Records VR 113 • 55' •
Opname: juni 2017, Studio Helmbreker, Haarlem

 

Vorig jaar besprak ik de cd Kaiseki van het ensemble Black Pencil (een kwintet met blokfluitist en artistiek leider Jorge Isaac, pan fluitist Matthijs Koene, altvioliste Esra Pehlivanli, accordeonist Marko Kassl en percussionist Enric Monfort). Toen gaf ik al aan dat ik benieuwd was naar het project La Volta , gebaseerd op de uitvoeringspraktijk van muziek en composities uit de Elizabethaanse tijd. En zie daar, er is een cd La Volta verschenen en die werd mij keurig thuis gestuurd. Fijn als je muzikale wensen in vervulling gaan!

Het project La Volta en de bijbehorende cd is vooral geïnspireerd op het einde van de zestiende eeuw, de laatste jaren van koningin Elizabeth I. In deze tijd floreerden de kunsten bijzonder goed. Door de interesse in geestelijke muziek nam ook de belangstelling voor andere muziekgenres toe. Muziek was in principe overal te horen, in de kerk, aan het hof en op straat. De ontwikkeling van bestaande instrumenten en de uitvinding van nieuwe instrumenten trokken de aandacht. Door de boekdrukkunst kon bladmuziek ook gemakkelijker verspreid worden. Dat gold ook voor nieuw gecomponeerde muziek die veel meer dan nu als normaal werd aanvaard en ook voor de ‘gewone' mensen gemeengoed kon worden. Een situatie die sterk verschilt met die van nu, zoals in het tekstboekje met een bedroefde toon terecht wordt opgemerkt. Black Pencil, met een repertoire met veel hedendaagse composities, zal dit zeker zo ervaren. Mogelijk bereikt Black Pencil toch een grote publiek omdat het ensemble hedendaagse muziek combineert met oude muziek in arrangementen, zoals ook op deze cd het geval is.

Ten tijde van de Engelse Renaissance, zoals de periode van circa 1500 tot ongeveer 1620 genoemd wordt, componeerden veel musici niet voor één specifiek instrument. Het hing af van de beschikbare musici op welke instrumenten de muziek verklankt werd. Of misschien nog wel meer van de beschikbare instrumenten. Deze ensembles werden vaak English Consorts genoemd, waarvan er twee types waren. Allereerst, het whole consort waarin één soort instrument bespeeld wordt, zoals een ensemble met louter blokfluitisten of luitisten. Het broken consort daarentegen bestaat uit een combinatie van verschillende instrumenten. Black Pencil kan dus als een hedendaags broken consort worden beschouwd.
La volta kan worden vertaald als de keer of wending. Het verwijst soms naar een renaissance dans, lijkend op de galliard. Het belangrijkste moment is wanneer de draai gemaakt wordt. De vraag is dan welke kant op? Dat zou je ook van deze muziek kunnen zeggen. Je wordt soms op het verkeerde been gezet omdat het niet allemaal voorspelbaar is.

Roderik de Man (1941), een soort composer in residence van Black Pencil, arrangeerde Lachrymae Pavane van Dowland en La Volta van Thomas Morley en maakte zelf een La Volta. Op de cd staat zijn eigen werk tussen de beide andere composities en de drie stukken lopen min of meer naadloos en praktisch zonder pauze in elkaar over. Hoewel het deel van De Man richting atonaliteit gaat zoekt hij het niet in het extreme. Zijn compositie met veel percussie lijkt mij erg toegankelijk. Met ruim zes minuten voor de drie werkjes samen levert De Man een relatief bescheiden bijdrage.

Generatiegenoot Klaas de Vries schreef met From far…Broken een veel langer werk waarin hij een verbinding legt tussen onze tijd en die van de componisten als Morley en Dowland, een verschil van circa vier eeuwen. De Vries ziet het ook als een verschil in ruimte want de muziek van Dowland en tijdgenoten komt bijna letterlijk van ver. Hoewel de tijd soms bijna tastbaar is wordt het geheugen soms vertroebeld en wazig. De relatie tussen is dan als het ware verbroken door de grote afstand in tijd. Dat probeert De Vries uit te drukken in zijn titel. Broken wijst echter ook op het ensemble Black Pencil, immers een broken consort. De muziek is overwegend rustig, maar er zijn ook plotselinge heftige interrupties. Het lijkt te verbeelden dat de eeuwen met elkaar verbonden zijn maar soms ook botsen.

David Dramm (1961) heeft misschien aan de wending (La volta) gedacht bij het componeren van Sorry. Want je verontschuldigen is immers een ommekeer. In mijn beleving hoor ik het bijbehorend ongemak, het wikken en wegen, het schuurt, de twijfel en toch de acceptatie dat de verontschuldiging moet komen. Of de componist het zo bedoeld heeft wordt niet duidelijk uit het tekstboekje. Het is een werk met veel nuances waarin je merkt hoe goed de musici op elkaar ingespeeld zijn en hoe ze elkaar aanvoelen.

Bayachrimae uit 2016 van Oene van Geel (1973) verwijst naar de Bayaka, een pygmeeën stam, en Lachrimae. De uitdaging voor Van Geel was of hij de (Engelse) Renaissance muziek kon veranderen en verenigen met de inheemse muziek van het Afrikaanse volk.

Naast de composities c.q. arrangementen van de het kwartet hedendaagse componisten bevat de cd nog acht werken van Dowland, Morley en Byrd. Het ensemble toont zich hierin opnieuw een virtuoos hedendaags broken consort, wat leidt tot mooie uitvoeringen. La Volta is opnieuw een verrassende cd, maar zowel in composities als arrangementen wat traditioneler dan de voorganger Kaiseki. Hopelijk bereikt Black Pencil hiermee een breder publiek. De musici verdienen het!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links