CD-recensie

 

© Harry-Imre Dijkstra, september 2021

Paradisi Porte Hans Memling's Angelic Concert

Gregoriaans (Gradualen Brugge 1506 en Gent 1469): Ave Maria gracia plena - In excelso throno - Tollite portas - Paradisi porte - Popule meus

Dufay: Fuga duorum temporum - Hymnus Proles de caelo - Hymnus Ad cenam agni providi

Dunstaple: Motet Christe sanctorum-Tibi Christe - Magnificat secondi toni

Obrecht: Chanson Den Haghel ende die calde snee

Binchois: Motet Virgo Rosa

Tiburtina Ensemble o.l.v. Barbora Kabátková / Oltremano Antwerpen o.l.v. Wim Becu
Accent ACC 24373 • 65' •
Opname dec. 2020, AMUZ, Antwerpen

   

Het drieluik 'God de vader met zingende en musicerende engelen' van schilder Hans Memling is afkomstig uit de abdij Santa Maria la Real in Nájera in Spanje. Het machtige kunstwerk uit 1480/92 bevindt zich al geruime tijd in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. De restauratie van het drieluik tussen 2001 en 2017 was voor de artistiek leider van het instrumentale ensemble Oltremano Antwerpen, Wim Becu, aanleiding om een project te initiëren rond de muzikale inhoud van de afbeelding. Hij zette diverse specialisten op het gebied van historische instrumentbouw aan het werk met de opdracht om de door Memling afgebeelde instrumenten zo goed mogelijk te reconstrueren. Tegelijk werd er studie gemaakt van de beschikbare literatuur over de instrumenten uit Memlings tijd. Op YouTube vindt u hierover een verhelderend introductiefilmpje (klik hier).

Met een dergelijke reconstructie komt vanzelf het aloude probleem, zoals we dat kennen van Renaissance-schilderijen waarin de bijbelse figuren kleding aangemeten krijgen uit de tijd van de schilder: het instrumentarium op het drieluik is niet millennia oud, maar slechts een jaar of vijf- zeshonderd. En de muziek natuurlijk ook. Evengoed kan de klank uit die vervlogen tijden met de nodige eigen inbreng en uitstekende vocale en instrumentele prestaties van solisten en ensembles daadwerkelijk de poort tot het paradijs openen: wat een verhevenheid en welhaast zinnelijke religieuze beleving mogen we ondergaan van het gebodene op dit album! Zonder twijfel mag het tot een van de meest belangwekkende van dit jaar bestempeld worden, als het gaat om Oude Muziek!

Het geheel is een gelukkig huwelijk tussen concept en uitvoering: niet alleen is gepoogd een klankbeeld dat past bij de tijd van de schilder te brengen, dankzij de precieze reconstructie van het instrumentarium kunnen we als het ware meebeleven wat god zelf volgens Memling had kunnen horen. Aangezien het drieluik behoorde tot een (verloren gegaan) hoofdwerk, gewijd aan Maria Hemelvaart, past ook het gekozen repertoire daarin naadloos. Neem het feërieke instrumentale motet Virgo Rosa van Binchois, of de gregoriaanse sequens Ave mundi spes Maria, afkomstig uit het Brugse Gradualenboek. Niet voor niets koos Becu voor gezangen uit dit boek als rode draad voor zijn concept: Memling leefde en werkte ruim de helft van zijn leven in Brugge, op dat moment economisch een van de belangrijkste Europese steden, de residentie van het Bourgondische vorstenhuis bovendien.

Het muzikale hoogtepunt uit het Gentse Gradualenboek geeft de naam aan het album: de Antiphona Paradisi Porte is een ongekend welluidende en begeesterde compositie, die dankzij de aanvulling van psalterium (hakkebord), vedel (vijfsnarige voorloper van de viool) en harp op het Tsjechische zes-vrouw-sterk vocale Tiburtina Ensemble rijk en hemels resoneert.

De apotheose van het album vinden we bij de langste compositie, het Magnificat van de Engelse componist John Dunstaple. De uitbundigheid aan vocale en instrumentele klanken, met de zacht-warme tonen van de lage minstreeltrompetten, de spichtige harp, het licht omfloerste organetto (miniatuur-orgeltje) en de vriendelijke schalmei (dubbelriet-fluit), maken het geheel tot een lust voor de oren. Vervoering van begin tot eind met deze fantastische productie.

Geen enkele kritiek dus? Slechts op het visuele vlak valt er iets te ziften: in het begeleidende boekje is het complete drieluik van Memling afgebeeld, maar wel met foto's van vóór de restauratie...Hup, gauw naar Antwerpen om de glorieuze restauratie te bewonderen! En onderweg vast deze cd beluisteren en op de terugweg, en nog vele malen erna...


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links