CD-recensie

 

© Aart van der Wal, oktober 2021

Miscellanea - Keyboard music from the Hogwood collection

Klik hier voor het programma

Artem Belogurov en Menno van Delft (klavecimbel, clavichord, fortepiano, orgel)
TRPTK TTK0047 • 2.17' • (2 cd's*)
Opname: sept. 2019, Kasteel Amerongen

https://www.hogwood.org

 

Drie cd's to the memory of Christopher Hogwood (1941-2014) and his vivid spirit of curiosity. Voor de niet-ingewijden (een zeldzaamheid wat betreft de bezoekers op onze site, denk ik zo): hij was – naast de vele andere functies die hij in het muziekleven bekleedde – de medeoprichter van het (niet meer bestaande) Early Music Consort in 1967 en oprichter van de Academy of Ancient Music (AAM) in 1973. Met het AAM maakte hij onder meer een groot aantal cd-opnamen gericht op de historiserende uitvoeringspraktijk. In dit opzicht deed hij het anders dan een andere beroemde collega met een nog beroemder geworden ensemble: Neville Marriner (die ‘Sir' voor zijn naam mocht zetten) en de Academy of St. Martin in the Fields. Wat ze beiden evenwel deelden was artistieke integriteit, een niet hoog genoeg te waarderen eigenschap in het muziekleven. En anders dan Marriner was Hogwood uiterst bedreven op wat wel zijn lijfinstrument mag worden genoemd: het klavecimbel.

Hogwood was – en dat zal heel wat minder in wijde kring bekend zijn – een verwoed verzamelaar van klaviermuziek. Decennialang struinde hij archieven, bibliotheken, privé- en publieke verzamelingen af op zoek naar ‘juweeltjes'. Het leverde hem een schat aan kopieën van manuscripten en (eerste) gedrukte uitgaven op, waarvan een groot deel nergens anders voorhanden was.

In de herfst van 2015 kreeg de Nederlandse klavecinist en organist Menno van Delft (1963) een wat hij noemde ‘spectaculaire aanbieding'. Het verrassende bericht kwam van de voormalige assistent van Hogwood, Ryan Mark: of Van Delft belangstelling had voor de uit duizenden exemplaren bestaande Hogwood-collectie. Van Delft liet het zich geen twee keer zeggen en kort daarop werden ze bij hem afgeleverd: maar liefst 12 uit de kluiten gewassen dozen. Van Delft: “Ik voelde me als Livingstone die erop uittrok naar een nieuwe expeditie.”

Uiteraard kan dit nieuwe album niet meer bieden dan een glimp van deze enorme verzameling composities in de meest uiteenlopende stijlen, genres en instrumenten. Van Delft is er in zijn boeiende toelichting ook duidelijk over: “De titel van dit album weerspiegelt het verschillende bits and pieces karakter ervan. Christopher Hogwood was een man met een indrukwekkende visie en ideeën, maar – in het bijzonder als een bewerker – was hij tevens geïnteresseerd in en geïntrigeerd door miscellanea. Dit is een hommage aan de hunter-father van een grote muzikale erfenis die oog en oor had voor ‘onbeheerde' schoonheid.”

Maar terug naar die 12 verhuisdozen. Van Delft ging samen met Artem Belogurov, een van zijn voormalige studenten, door de verzameling om die in de eerste plaats te ordenen en alvast een selectie te maken van de muziek die ze wilden uitvoeren, en dan ook nog in allerlei mogelijke instrumentale combinaties.

Uit het contact met het Nederlandse muzieklabel TPRTK ontstond vervolgens het plan voor een omvangrijk opnameproject met als plaats van handeling het Kasteel Amerongen, niet alleen een belangrijke historische locatie maar ook voorzien van een uitgebreide verzameling historische instrumenten en een fraaie muziekzaal. Het was een kolfje naar de hand van de beide heren. Van Delft: “De muziekzaal heeft een fantastische akoestiek en de bewoners waren uitermate gastvrij. We hebben er twee weken lang elke avond mogen opnemen.” Belogurov: “Ik was helemaal verliefd op het zeldzame klavecimbel van Kirkman, een prachtig instrument.” Dat is ook precies wat uit deze vertolkingen naar voren komt: er wordt geïnspireerd en prikkelend gemusiceerd, het is technisch tot in de puntjes afgewerkt en dit deels onbekende 'strooigoed' wordt met grote kennis van zaken gepresenteerd.

Mogelijk vormt dit indrukwekkende initiatief het begin van nog veel meer exploraties op dit gebied. Dat lijkt in ieder geval het voornemen van Van Delft en Belogurov. Wellicht (ik kan niet achter de voordeur kijken) zullen de verkoopcijfers daartoe gerede aanleiding vormen. Aan deze uitvoeringen en het gekozen instrumentarium zal het in ieder geval niet liggen, en hopelijk evenmin aan het gekozen repertoire, want het merendeel ervan is onbekend. De term 'curiosa' (in de goede betekenis van het woord!) doet deze collectie zeker recht, al komen we ook bekende namen tegen in het illustere rijtje achttiende-eeuwse componisten, waaronder die van Mozart (wel met als curiosum dat diens Sonate KV 448 'pour deux clavecins ou piano-forte' hier wordt uitgevoerd op fortepiano en klavecimbel), Thomas Arne, Johann Wilhelm Hässler, Georg Christoph Wagenseil en Leopold Kozeluch.

TRPTK heeft gekozen voor een box met twee cd's, terwijl de derde cd alleen virtueel beschikbaar is: als digitale download (en daarmee dus feitelijk geen cd in de ware betekenis is). Er is voor dit doel bij het album een ‘download card' bijgevoegd (in mijn geval was attent genoeg een cd-r als derde cd bijgevoegd). Geen idee waarom men het zo heeft ingekleed. Logisch lijkt het me niet, eerder onhandig. In het cd-boekje is wel een inhoudsopgave e.d. van ‘disc 3' opgenomen, zodat de koper niet verstoken hoeft te blijven van de relevante informatie. Weinig te spreken ben ik ook over de verpakking van de beide cd's: wie het doosje openmaakt moet er niet verbaasd van staan dat de schijfjes prompt op de grond vallen: ze zijn niet vastgeklemd. Dat overkwam mij tenminste. De uitgebreide toelichting en de goed gekozen afbeeldingen maken evenwel veel goed, terwijl – we kennen het van TRPTK – de muziek kristalhelder uit de luidsprekers komt, met links en rechts vakkundig gescheiden overeenkomstig de duopositie van de instrumenten, maar toch knap geïntegreerd (u kunt met het openingswerk, Mozarts KV 448, de proef gelijk op de som nemen, inmiddels ook op o.a. Spotify te vinden). Een puur Hollands label dat bovendien heel eigenwijs de verpakking consequent op die van het dvd-formaat uitbrengt.

Tot slot, niet alleen voor de puristen onder ons, het gebruikte instrumentarium: clavichord van Kraemer (1803), klavecimbel van Kirkman (1766), orgel van Bätz (ca. 1810) en fortepiano van Zahler (ca. 1805).

_______________
* De derde cd is uitsluitend beschikbaar als download.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links