CD-recensie

 

© Aart van der Wal, augustus 2022

Felix Mendelssohn-Bartholdy - Geistliche Chorwerke (compleet)

Klik hier voor de inhoudsopgave

Maria Cristina Kiehr, Ruth Ziesak, Andrea L. Brown, Maria Bernius, Krisztina Laki, Sabine Ritterbusch, Letitizia Scherrer, Christiane Karg (sopraan), Julia Haman (mezzosopraan), Renée Morloc, Monica Groop (alt), Christoph Prégardien, Werner Güra, Jan Kobow (tenor), Berthold Possemeyer (bariton), Gotthold Schwarz, Michael Volle , Adolph Seidl (bas), Sonntraud Engels-Belz (orgel), Ensemble '76 Stuttgart, Stuttgarter Kammerorchester, Bamberger Symphoniker, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen, Württembergisches Kammerorchester Heilbronn, Klassische Philharmonie Stuttgart, o.l.v. Frieder Bernius

Carus CV 83.049 (14 cd's)
Opname: 1983-2008

 

Voor de argeloze cd-koper kan het knap verwarrend zijn: de verschillende uitgaven in even verschillende gedaanten door de jaren heen, eerst afzonderlijk en dan vervolgens slechts deels in één box verzameld, waarna jaren later opnieuw zo'n box verschijnt, maar dan nu wel echt compleet. Zo verging het ook Carus, die met de release van Mendelssohns Geistliche Chorwerke, eerst op 12 en nu dan dus op 14 cd's, opnieuw geschiedenis wil schrijven. Zij het ditmaal uitsluitend in het stereo-formaat (over verwarring gesproken). Daarom hieronder een volledige opgave van de oorspronkelijke albumtitels:

Hör mein Bitten - Carus 83.101
Vom Himmel hoch - Carus 83.104
Christus - Carus 83.105
Wie der Hirsch schreit - Carus 83.202
Denn er hat seinen Engeln befohlen - Carus 83.203
Verleih uns Frieden - Carus 83.204
Hebe deine Augen auf - Carus 83.206
Magnificat - Carus 83.216 (sacd)
Herr Gott, dich loben wir - Carus 83.217 (sacd)
Lobgesang – Symfonie nr. 2 ‘Lobgesang' - Carus 83.213 (sacd)
Paulus - Carus 83.214 (2 sacd's)
Elias - Carus 83.215, (2 sacd's)

Totaal dus 14 cd's/sacd's.

Hieronder een ferme greep uit de inhoud:

Oratorium op. 36 "Paulus"; Oratorium op. 70 "Elias"; Oratorienfragment op. 97 "Christus"; Symphonie Nr. 2 "Lobgesang"; Hymne "Hör mein Bitten"; Kyrie c-moll; Kyrie d-moll; Gloria; Weihnachtskantate "Vom Himmel hoch"; Magnificat op. 69 Nr. 3; Magnificat D-Dur; Salve Regina; Canticum Simeonis op. 69 Nr. 1; Hora est; Lass, o Herr, mich Hilfe finden; Ave maris stella; Te Deum (2 Vertonungen); Psalmen 42, 95, 98, 100, 114, 115; Psalmen Psalmen nach Lobwasser Nr. 2, 24, 31, 91, 98, 100; 2 Englische Psalmen (Nr. 5 & 31);Motetten op. 78; Jesus meine Zuversicht; Lauda Sion op. 73; Kyrie, Gloria & Sanctus aus "Deutsche Liturgie"; Aus tiefer Not schrei ich zu dir op. 23 Nr. 1; Mitten wir im Leben sind op. 23 Nr. 2; Ave Maria op. 23 Nr. 3; Vespergesang "Adspice Domine" op. 121; 6 Sprüche op. 79; Denn er hat seinen Engeln befohlen; O Haupt voll Blut und Wunden; Christe, du Lamm Gottes; Wer nur den lieben Gott läßt walten; Verleih uns Frieden; Abendsegen "Herr, sei uns gnädig"; Trauergesang op. 116; 2 Geistliche Männerchöre op. 115; O beata et benedicta; 3 Motetten op. 39 für Frauenchor & Orgel; 2 Geistliche Lieder op. 112; Jauchzet dem Herrn, alle Lande op. 69 Nr. 2; Hebe deine Augen aus "Elias" op. 70; Jesu meine Freude; Tu es Petrus op. 111; Wir glauben all an einen Gott; Ach Gott vom Himmel sieh darein; Venez et chantez les louanges; Hymne op. 96; Weihnachtshymne "Hark! The Herald angels sing"; Herr Gott, dich loben wir.

Een niet gering project, zij het verdeeld over een periode van maar liefst een kwarteeuw: de opnamen werden gemaakt in 1983, 1985, 1987, 1996, 2005, 2007 en 2008; in verschillende Duitse kerken, met uitzondering van het oratorium Paulus, dat werd vastgelegd in het Forum Ludwigsburg. Dat het zo lang heeft geduurd heeft – gelukkig! – geen negatieve gevolgen gehad voor de uitvoeringskwaliteit, want die is over de gehele linie consistent en bovendien uitzonderlijk hoog. En dan te bedenken dat in die vijfentwintig jaar bij onder meer het Kammerchor Stuttgart qua bezetting ongetwijfeld veel mutaties moeten hebben plaatsgevonden!

Dat brengt me dan gelijk op Frieder Bernius (1947), de oprichter en artistiek leider van het inmiddels 54 jaar volop actieve en veelgevraagde Kammerchor Stuttgart. In de toelichting bij deze uitgave schrijft hij:

‘Die Gesamteinspielung seines geistlichen Vokalwerks hat meine Interpretation innerhalb von 25 Jahren in der künstlerischen Auseinandersetzung mit Mendelssohns herausragender vokaler Satztechnik sowie seiner feinen Instrumentationskunst reifen lassen. Auch die möglichst genaue Beachtung der Metronomangaben des Komponisten hat mir geholfen, seine ästhetischen Intentionen näher zu kommen. Es hat sich erwiesen, dass die interpretatorische Erfahrung mit dem vokalen Gesamtwerk die oratorischen Hauptwerke Lobgesang, Paulus und Elias neu beleuchten kann.'

In het boekje wordt tevens (door Thomas Schmidt-Beste) opgemerkt dat Mendelssohn weliswaar niet de eerste componist was die zich in de negentiende eeuw om de wederopleving van het oratorium bekommerde, maar wel de eerste die dit uit het Baroktijdperk stammende genre op een stabiel eigentijds fundament plaatste en daarmee weer als ontwikkelingsrijpe kunstvorm op de kaart zette. Het wordt niet met zoveel woorden gezegd, maar het lijkt een rechtstreekse verwijzing naar Paulus, het oratorium dat Mendelssohn in de periode 1834-1836 componeerde en dat op 22 mei 1836 (het was Pinksteren) zijn première beleefde en al prompt veel bijval oogstte. Dat de missen van Beethoven en Schubert in het oratoriumgenre door de auteur buiten beschouwing zijn gelaten vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in het feit dat ze door de auteur niet als bijdragen werden gezien aan dat ‘stabiele fundament'.

Carus heeft er ook op ander terrein veel werk van gemaakt, getuige de gedrukte uitgaven van Mendelssohns Geistliche Chorwerke in het kader van de Stuttgart Mendelssohn Edition (u kunt er hier meer over te weten komen). De daarbij gevolgde procedure mag als bekend worden verondersteld: musicologen die zich hebben gebogen over de manuscripten, eerste drukken, enz., daarin ongerechtigheden hebben aangetroffen en vervolgens verwijderd, fouten hebben hersteld en gezorgd hebben voor een uitgebreide verantwoording van hun verrichtingen (Revisionsberichte). Dat is overigens het voordeel van onze tijd: dat er op vele fronten muziekwetenschappelijk onderzoek is en wordt verricht waardoor de muziek in haar meest oorspronkelijke en dus pure vorm aan zowel musici als publiek kan worden gepresenteerd. Nog tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw was dat een vrijwel onontgonnen gebied, vooral veroorzaakt door een gebrek aan interesse in wat een ‘Urtext' behelsde, zowel bij uitvoerende musici als muziekuitgevers. Er was tot die tijd om die reden niet of nauwelijks een financieringsbasis voor het daarvoor vereiste omvangrijke en langdurige musicologisch ‘grondwerk', uiteraard met alle gevolgen van dien. Zo werd het Bach-Archiv in Leipzig (toen nog DDR) pas opgericht in 1950, met de tweehonderdste herdenking van Bachs sterfjaar als belangrijkste aanleiding. Met de opkomst van de historiserende uitvoeringspraktijk kwam er geleidelijk aan een einde aan wat ik maar 'fout musiceren' noem: spelen aan de hand van een 'foute' notentekst.

Maar terug naar deze box die voor de Mendelssohn-liefhebber die van deze titels nog verstoken is een buitenkansje mag worden genoemd. De prijs is verrassend laag: nog geen € 60,-- voor 14 cd's, zeker vergeleken met de eerder uitgebrachte, reeds opgesomde, afzonderlijke titels. Jammer is wel – het is een bekend verschijnsel bij goedkope (her)uitgaven – dat de gezongen teksten niet zijn afgedrukr. Het internet-alternatief vind ik een ware crime. Wel is de toelichting doorwrocht genoeg om meer dan slechts een oppervlakkig inkijkje te bieden in dit fascinerende oeuvre van een groot en in dit opzicht nog steeds onderschatte componist.

Aldus een zeer welkome heruitgave van een artistiek juweel in een zeer fraaie opnametechnische omlijsting. Het merendeel ervan vindt u overigens ook op muziekdiensten als Spotify en Qobuz.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links