Boeken

 over componisten

 

© Aart van der Wal, augustus 2016

 

 

Jos van der Zanden: Beethoven

Amsterdam University Press, 150 blz., paperback,
met afbeeldingen en literatuurlijst

Elementaire Deeltjes nr. 42 - € 9,95

ISBN: 978-94-6298-070-9

http://nl.aup.nl/
www.elementairedeeltjes.nl

 


In februari 2011 besprak ik de lijvige Beethoven-biografie van Jan Caeyers en begon de recensie met de vraag of we nog wel wilden lezen over Beethovens idealen en de bijna pathetisch aandoende kracht waarmee hij uiteindelijk de overwinning op zichzelf behaalde. Dit naar aanleiding van een andere recensie, ditmaal in NRC Handelsblad, waarin onder meer werd geconcludeerd dat Beethoven verguisd was, termen als geniaal, pathos, heldendom en idealisme zo niet hun betekenis hadden verloren dan toch amorf waren geworden en het toch wel de hoogste tijd was voor een Beethoven-heroriëntatie, zonder dat overigens duidelijk werd gemaakt waaruit die dan wel zou moeten bestaan. Al met al een nogal zwartgallige kijk op Beethovens plaats in de muziekgeschiedenis die gelukkig door de praktijk voortdurend wordt gelogenstraft: Beethovens muziek is alom (de term 'overdosis' zelfs niet overdreven) en zijn leven en werk spreken nog steeds tot de verbeelding van miljoenen.

Wie die biografie van Caeyers teveel van het goede vindt en zich toch wil verdiepen in de vele weetjes en anekdotes die het kleurrijke bestaan van de grote Weense klassieker in hoge mate hebben omgeven kan uitstekend terecht bij de onlangs verschenen paperback van niet meer dan 150 pagina's in klein formaat (11x17cm) die de musicoloog Jos van der Zande aan de componist heeft gewijd. De uitgave verscheen in de serie Elementaire Deeltjes, de boekenreeks van Amsterdam University Press, volgens de uitgever 'dé manier om snel van alles te weten te komen over een onderwerp'. Daarmee is dit vlot geschreven boekje over Beethoven uitstekend gekarakteriseerd.
Dat de uitgever voor Jos van der Zanden heeft gekozen zal menigeen niet verbazen. Jos is een gedegen musicoloog met een grote reputatie die het tot zijn specialiteit heeft gemaakt om de invloed van de klassieke oudheid op Beethoven te onderzoeken. Hij publiceerde eerder onder meer 'Beethoven in zijn brieven' (de lezer krijgt aan de hand daarvan een goed en inzicht in de kleurrijke handel en wandel van de componist). Van der Zanden hield zich tevens bezig met de reconstructie van een verloren gewaand hoboconcert van Beethoven. Dan is er de 'Beethoven Journal' (uitgave winter 2004, deel 19 nr. 2), waarin een fascinerend artikel van Van der Zanden valt te lezen over Ferdinand Ries (zijn naam zal onverbrekelijk met die van Beethoven verbonden blijven) in Wenen.

De opzet van het boekje is zo logisch als die maar zijn kan, met in totaal zes thematisch ingedeelde hoofdstukken: Beethoven als scharnier in de westerse muziek, de heroïsche stijl en het dagelijks leven, de opera, in het voetspoor van Mozart, de negen symfonieën en de gelouterde meester. Een groot aantal illustraties verluchtigt de tekst. Een literatuuropgave met uitgebreide kritische toelichting zal zeker zijn diensten bewijzen aan degenen die verder willen graven. Wie snel iets wil opzoeken kan terecht bij het overzicht van de in de tekst genoemde composities.

Van der Zande laat het niet bij een opsomming van feiten en feitjes maar weet ook als commentator overtuigend uit te pakken. Zo merkt hij op - en hij licht dat ook overtuigend toe aan de hand van het Rondo à capriccio op. 129 ('Die Wuth über den verlornen Groschen') - dat de muziek van Beethoven elementen bevat die het analyseerbare ontstijgen. Elementen die dieper, verder reiken dan de snijtafelmethoden van musicologen kunnen blootleggen en die zelfs een geavanceerd computerprogramma machteloos maken. Hij noemt het een 'karakterologische laag' in Beethovens muziek, een complex van beslissingen en ingrepen die op de een of andere manier voortkwamen uit Beethovens psyche en temperament. Dat alleen al maakt het periodiseren van zijn muziek in vroege midden en late scheppingsperiode tot een hachelijke onderneming. Beide aspecten, psyche en temperament, vormen een constante in Beethovens creaties.

Van der Zanden blikt in zijn boekje alvast vooruit naar de Beethoven-herdenking in 2020 (waarin wordt herdacht dat de componist 250 jaar eerder werden geboren). Waar staan we op dit moment wat betreft de inzichten in Beethovens leven en werk? Wat is feit en wat is fictie? Welke bronnen worden daarbij gehanteerd? Deze bestandsopname in vogelvlucht is in ieder geval een welkom begin van alles wat op ongetwijfeld nog komen gaat. Van harte aanbevolen!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links