Audio-apparatuur

Hoofdtelefoons met of zonder draad

van AKG, Audio-Technica en Sony

 

© 1995 Aart van der Wal

 

De hoofdtelefoon mag zich blijkens de brieven en telefoontjes van lezers in een toenemende populariteit verheugen. Voor de een staat het gebruik tijdens de kleine uurtjes centraal, voor de ander staat de nauwkeurige bestudering van de partituur voorop. Maar de meeste vragen betreffen de infrarood-systemen. Vandaar dat wij zowel een aantal van deze als de meer 'conventionele' typen voor recensie hebben aangevraagd. Waarbij de onvolprezen Sony MDR-CD3000 en niet de Stax-Lambda dit keer als referentie diende. Sinds de introductie van de inmiddels legendarische Sennheiser HD 414 in 1968 is er véél veranderd. Maar aan de wieg ervan stond de koptelefoon als welsprekend communicatiemiddel voor o.a. de marconist en piloot...

Het wordt nog eens gezegd: de hoofdtelefoon kan de luidspreker nooit vervangen. Hoe goed de oorwarmer ook is, je ontkomt niet aan dat zo typische verschijnsel dat het geluid zich ergens in het midden van het hoofd nestelt, met links en rechts sterk van elkaar gescheiden. Daarbij zijn mono-opnamen absoluut ongenietbaar, omdat het zogen. 'sleutelgatsyndroom' tot een uitgesproken platte, eendimensionale weergave leidt. Er is nóg een nadeel, waarover nooit wordt gesproken: het nauwelijks optredende, overlappende effect dat twee luidsprekers akoestisch kunnen bieden. Wanneer je links of rechts minder goed hoort, is die handicap met een hoofdtelefoon dus extra hinderlijk, ook al bieden zowel de opname (links en rechts zijn niet volledig gescheiden) als onze hersenen daarvoor enige compensatie.

Sony MDR CD-3000

Een gesloten, dynamisch systeem met een weldadig lang signaalsnoer van zeer hoge, krulloze kwaliteit en een formidabel draagcomfort. De band past zich automatisch aan de schedelomvang aan en de schelpen zitten gelijk goed. De CD-3000 is behoorlijk aan de prijs, maar daarvoor krijg je een superieure weergave, met een droge, kernachtige bas die staat als een huis, een vlekkeloos midden en hoog en - heel opmerkelijk - de indruk dat het geluid van voren komt, zoals bij luidsprekers het geval is. Het viel me sterk op dat het 'in het hoofd' effect veel minder geprononceerd was, met een natuurlijker klankbeeld als resultaat. De vergelijking met het topmodel van AKG, de K-1000, drong zich duidelijk op. De transparantie van de elektrostatische systemen wordt zeker benaderd (dus niet geëvenaard!) De hoge weergavekwaliteit, de robuuste constructie en de bijna perfecte afsluiting van omgevingsgeluiden maken deze MDR CD-3000 ook een geliefd contrôle-instrument in menige opnamentudio. Ondanks het gesloten principe kreeg ik na een paar uur intensief gebruik geen warme flensjes.

Audio-Technica ATH-910 Pro

Een gesloten, dynamisch systeem van slechts 250 g, met een impedantie van 40 Ohm en een frequentiebereik van 20 Hz tot 22 kHz, voorzien van de 6,3 mm cinch-plug. Voor aansluiting op b.v. een Walkman heeft u dus een verloopplug nodig, maar de niet zo grote gevoeligheid maakt hem daarvoor niet echt geschikt: het valt dan niet mee om dan een behoorlijk volume te bereiken. De comfortabel zittende ATH-910 heeft een aansluitnoer van goede kwaliteit, dat niet krult en lang genoeg is. Wanneer nodig kunt u trouwens bij praktisch iedere handelaar een verloopsnoer aanschaffen. De geluidskwaliteit zou ik als 'gemiddeld' willen kwalificeren: goed, maar niet uitbundig, met een redelijke definitie, wat achterblijvende détails en aan de matte kant in het extreme hoog. De bas is stevig en gelukkig niet wollig, maar mist enigszins attaque. Het stereobeeld is stabiel, met voldoende breedte en diepte. Ook bij stevig volume ondervinden anderen geen hinder en dat is in de huiskamer met meerdere gezinsleden een belangrijk gegeven. Omgevingsgeluiden worden niet geheel buitengesloten, maar daar staat tegenover dat het bekende opgesloten gevoel van gesloten systemen hier praktisch afwezig is. De prijs in aanmerking genomen zeker te overwegen, maar niet als loep op de opname.

AKG K-400

Een open, dynamisch systeem van 230 gram, met een impedantie van 120 ohm en een bandbreedte van 15 Hz tot 32 kHz, voorzien van zowel de 6,3 mm als de 3,5 (Walkman) plug. Door de hogere impedantie is de gevoeligheid natuurlijk groter en dus kan deze hoofdtelefoon zonder bezwaar in combinatie met 'portable audio' worden gebruikt. Zoals de meeste open systemen van goede kwaliteit biedt de K-400 een helder spectrum met een goede basweergave die soms enige contour tekortkomt. Ook deze hoofdtelefoon biedt niet de laatste verworvenheden qua definitie, doortekening, maar komt, vergeleken met de Audio-Technica, dichter bij de opname: de loep is gewoon zuiverder. De lengte van het snoer is weer meer dan toereikend, de 'zit' is goed. Bij iedere K-400 worden twee plastic filterkapjes geleverd, die desgewenst voor het luidsprekermembraan kunnen worden geklemd. Volgens de bijsluiter worden daardoor stoorsignalen die in het hoge frequentiegebied van de d/a-omzetter kunnen optreden, tegengegaan. Tevens worden de frequenties rond 10 kHz licht benadrukt. Mijn converters zijn blijkbaar van zeer goede kwaliteit, want ik merkte geen enkel verschil met of zonder die kapjes. Ik denk dat een paar zakken zout ook bijgeleverd had moeten worden...

AKG K-500

Qua specificatie en uitmonstering het (duurdere) zusje van de K-400 en voor de prijs een regelrechte klapper. Zeer fraai, afgewogen midden en hoog, een droge, kernachtige bas, een overtuigend stereotoneel, een feilloos onderscheid tussen de verschillende opnamelocaties en microfoonopstellingen. Ook de impulsweergave staat op hoog niveau. Met de K-500 kan zonder enig bezwaar Die Meistersinger zonder pauze worden uitgezeten. Ook de K-500 wordt met filterkapjes geleverd.

Infrarood

Het uitgangssignaal van b.v. versterker, cd-speler, cassettedeck, video-recorder wordt middels de normale signaalkabel (links=wit, rechts=rood) naar de overeenkomstige ingangen van de ingeschakelde zender geleid. Als alternatief voor het uitgangssignaal kan ook de hoofdtelefoonuitgang worden gebruikt, al kleven daaraan de bezwaren die straks nog aan bod komen. De zender krijgt na inschakeling stroom uit het lichtnet (losse trafo wordt bijgeleverd). In de eveneens ingeschakelde ontvanger (de hoofdtelefoon) worden de door de zender uitgezonden infrarood-signalen opgepikt. De in de oorschelp(en) geplaatste batterijen zorgen voor de daarvoor benodigde spanning. De versterking van het zendersignaal vindt in de ontvanger plaats. Een traploos wieltje aan iedere oorschelp regelt de geluidssterkte per kanaal. Wanneer er sprake is van slechte ontvangst, zal het ruisniveau aanmerkelijk toenemen en zal het muzieksignaal tenslotte geheel wegvallen. Dit doet zich voor wanneer er zich obstakels tussen de zender en de ontvanger bevinden of de afstand tussen beide te groot wordt.

AKG K-222 IR

Het infrarood-systeem in een chique grijze kleur bestaat uit de op het lichtnet aan te sluiten infrarood-zender en de in de hoofdtelefoon ingebouwde ontvanger met batterijvoeding (in dit geval in de linker oorschelp twee batterijen van het type AAA, 1,5V). Er is een voorziening om daarvoor geschikte batterijen op te laden en dat lijkt mij wel zo aantrekkelijk, want 'gewone' batterijen hebben bij continu gebruik een maximale levensduur van 25 uur.
De beste weergavekwaliteit wordt bereikt wanneer de l/r-ingangen van het zenderblok d.m.v. de bijgeleverde signaalkabel rechtstreeks - of anders parallel aan de tape-uitgang, wanneer ook deze bezet is - worden verbonden met de l/r-output van de versterker. Met de gewone uitgang voor de hoofdtelefoon lukt het uiteraard ook, maar dan vind ik het brom- en ruisniveau te hoog. U dient zich er dus eerst van te vergewissen of uw versterker die (extra) output-mogelijkheid heeft, of anders uw toevlucht nemen tot de parallelle optie (men raadplege importeur of détaillist). Het volume kan per kanaal nauwkeurig worden ingesteld en een mono/stereo-schakeling ontbreekt niet.
De weergavekwaliteit van dit open, dynamische systeem komt overeen met dat van de 'conventionele' K-400, met dus als extra bonus de grote bewegingsvrijheid met een behoorlijke actieradius van ruim 12 meter. De compacte zender is verstelbaar, kan worden neergezet of opgehangen en doet zijn werk op l 2,3/r 2,8 mHz zonder andere apparatuur te storen. Het draagcomfort is hoog, mede dankzij het ontbreken van de aansluitkabel. Een goed alternatief ook voor hen die ook tijdens het afwassen van Mahler willen genieten.

Sony MDR-IF210K

De algehele opzet komt grotendeels overeen met die van de AKG K-222 IR. Ook hier geldt dat zowel de geluidskwaliteit als het stoorniveau worden beïnvloed door de manier van aansluiten. Ook in dit geval koos ik voor rechtstreekse aansluiting op de output van de versterker. De geluidskwaliteit is redelijk en niet meer dan dat. De klank is aan de schrale kant, midden en hoog komen aan doortekening tekort. Het stereobeeld is stabiel, maar mist de sonoriteit en de plaatsing van de betere systemen. Met alkali-batterijen (AA formaat) haalde ik 90 en met de gewone typen 50 uur. De actieradius is minder dan bij de AKG: maximaal ca. 9 meter. De 'zit' is uitstekend, het gewicht laag (170 g). De hoofdtelefoon wordt automatisch in- of uitgeschakeld, wanneer hij wordt op- of afgezet.

Sony MDR-IF410K

Hetzelfde systeem als bij de MDR-IF210K, maar met een aanmerkelijk betere geluidskwaliteit. Nu zijn de sonoriteit en de doortekening er wel, is het stereobeeld overtuigender en komen ook sterke impulsen (slagwerk) beter tot hun recht. Toch houdt de AKG K-222 IR mijn voorkeur, omdat deze een nog natuurlijker, transparanter klankbeeld biedt. De IF410K weegt beduidend meer (265 g), maar dankzij de uitstekende gewichtsverdeling merk je er niets van. Op de zender bevindt zich een schakelaar waarmee kan worden gekozen tussen 'surround' en 'normal'. De 'normal' stand dient voor tweetalige programma's en mono-weergave.

Conclusie

Van de geteste, 'conventionele' hoofdtelefoons is de Sony MRD CD-3000 (mét draad, jawel!) met grote voorsprong en op alle fronten de beste. Dat is dè hoofdtelefoon voor diegenen die zeer hoge eisen aan de muziekweergave stellen. De AKG K-500 biedt mijns inziens in dit segment overtuigend de beste prijs/kwaliteitsverhouding. Bij de infrarood-systemen hebben de AKG K-222 IR en de Sony MDR-IF410K veel met elkaar gemeen, maar wint de AKG het toch nog dankzij het nog natuurlijker, transparanter klankbeeld. Maar zoals gewoonlijk luidt het advies: luister en oordeel zelf!


Gebruikte opnamen en apparatuur

Voor de beoordeling van de hoofdtelefoons heb ik van de volgende, kwalitatief zeer goede opnamen gebruik gemaakt:

Dutilleux: viool- en celloconcert Decca 444398-2
Bach: Johannes-Passion Erato 4509.94675-2
Bach: Vioolpartita's Philips 434075-2
Beethoven: Variatiewerken Channel Classics CCS 6494
Bartoli/Schiff: liederenrecital Decca 440297-5 (dcc)

Philips FA 951, NAD 306 en Aura VA-100 versterkers, Quad CD-67 cd-speler, Philips 951 dcc-deck.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links