Audio-apparatuur

Hearing is believing...

B&W 802 Mk.3 luidspreker

 

© Aart van der Wal, september 1992

 

Reeds 25 jaar houdt B&W zich vooral bezig met de ontwikkeling en fabricage van luidsprekers in zowel de dure (fl. 16000) als de goedkope (fl. 200) prijsregionen. Tot de topmodellen behoren de 800, 801, 802 en 'Signature' luidsprekers. De derde generatie van de 802 is al weer enige tijd in huis en verdient daarom zeker een bespreking. De verwantschap met de 801 studiomonitor is groot en vandaar dat ook aan de daarmee samenhangende aspecten enige aandacht wordt besteed.

De 801 en 802 als studiomonitor

Ondanks de beschikbare, uiterst geavanceerde digitale meetapparatuur is de luidspreker misschien wel het belangrijkste instrument in de opnamentudio omdat daarmee het op band vastgelegde klankbeeld door zowel de technici als de musici wordt beoordeeld. Ook bij de uiteindelijke bandmontage en de daarmee samenhangende correcties spelen de luidsprekers een gewichtige rol. De musici mogen nog zulke formidabele prestaties leveren, het zijn uiteindelijk toch die zelfde technici die ernstig afbreuk kunnen doen aan het artistieke resultaat. De meeste cd-producenten vermelden inmiddels wie voor de desbetreffende opname technisch verantwoordelijk is geweest en wordt tevens veelvuldig aangegeven dat B&W luidsprekers tijdens het afluisteren zijn gebruikt. Dan wordt gedoeld op de 801 in de grote en de 802 in de kleiner behuisde studio's. B&W is overigens op dit terrein geen alleenheerser: ook de luidsprekers van QUAD en JBL zijn graag geziene gasten. Zo wordt, voor zover ik weet, door de Philips-teams bijna uitsluitend de QUAD elektrostaat gebruikt. B&W luidsprekers worden ingezet door o.a. Nakamichi, DGG, Decca, L'Oiseau-Lyre, EMI, CBS Sony en Archiv Produktion. Niet altijd trefzeker, maar toch ook weer niet zonder grond kan de bezitter van de B&W 801/802 of de QUAD ESL soms vaststellen dat 'zijn' luidspreker voor het afluisteren is gebruikt en daarvoor hoeft hij dan uiteraard niet eerst op het inlegvel te kijken! Een sterk voorbeeld is de met de B&W 801 afgeluisterde opname van de zes celloconcerten van Vivaldi op L'Oiseau-Lyre 421732 die ik op menige (zeer goede) luidspreker vele malen heb beluisterd en die ik op de 802's toch het beste vind klinken, ook de QUAD elektrostaten ten spijt. Ik ken de voetangels die in een dergelijke constatering verborgen zitten, al was het alleen maar omdat de luistercondities in de studio aanzienlijk van die in de huiskamer verschillen. Zo is in de studio het afluisterniveau meestal veel hoger, is de akoestiek anders en zijn er verschillen m.b.t. de gebruikte weergave-apparatuur.

Zo is in de studio het afluisterniveau meestal veel hoger, is de akoestiek anders en zijn er verschillen m.b.t. de gebruikte weergave-apparatuur. Ook wil ik niet onvermeld laten dat er legio (op de B&W gemonitorde) opnamen zijn die op andere (zeer goede) luidsprekers naar mijn smaak beter tot hun recht komen. Daaruit moet ook de conclusie volgen dat er opnamen zijn waarbij bijv. de QUAD is gebruikt en die op de B&W een zeer fraai klankbeeld afleveren (opnamen van Philips en Reference Recordings). En om het probleem nog verder te verdiepen: het is dan nog maar de vraag of op die QUAD thuis het klankbeeld ook fraai is. Het is dus veel te simpel om de toepassing van een bepaalde studio-monitor als uitgangspunt te nemen voor de luidsprekerkeuze thuis onder het alles overheersende motto 'dan moet het wel goed zijn'. Het is daarentegen een feit dat, indien op grond van de persoonlijke voorkeur op grond van klankschoonheid, beschikbare ruimte, uiterlijk en budget gekozen wordt voor de B&W 801 of 802 daardoor toch bij relatief veel opnamen een stapje dichter bij de oorspronkelijke afluistercondities in de studio gekomen wordt. En zal het duidelijk zijn dat de kwaliteit van de cd daarin een aanzienlijke bijdrage levert omdat deze in principe met de voor massaproduktie gereedgemaakte studioband overeenkomt. U heeft dus al lang begrepen dat het, samenvattend, volstrekte onzin is om de uitstekende Elipsons, KEF's of andere hoogstandjes van luidsprekertechniek voorbij te lopen!

Opzet

De 802 is feitelijk de huiskamerversie van de al in 1979 geintroduceerde en sindsdiens uiteraard verder verbeterde 801. De 802 heeft dezelfde 26 mm metalen dome voor de hoogweergave vanaf 3 kHz en de uit Kevlar vervaardigde 126 mm midrange eenheid vanaf 400 Hz. De laagweergave met poort wordt verzorgd door twee 200 mm polymeer basluidsprekers, dit in tegenstelling tot de 801 die over een 300 mm eenheid beschikt. Dat bij de 802 voor twee laagweergevers werd gekozen vloeit voort uit de noodzaak om de kastafmetingen beperkt te houden: 104 cm hoog, 30 cm breed en 37 cm diep (vgl. de 801: 101x43x56 cm). Het vierde orde Butterworth elektronische wisselfilter is dubbel geaard met de wisselfrequenties bij 400 Hz en 3 kHz. De interne Van den Hul-bedrading is van zeer hoogwaardige kwaliteit en vrijwel verouderingsvrij. De in voorgaande modellen toegepaste beveiliging tegen mishandeling kwam dankzij afdoende vloeistofkoeling te vervallen en dat is in principe altijd beter omdat het signaal door het beveiligingscircuit kan worden beinvloed. Als optie is een elektronisch uitlijnfilter verkrijgbaar dat naar believen tussen voor- en eindversterker of in de tapelus kan worden aangebracht. Het filter zorgt voor een zesde orde Butterworth-karakteristiek en breidt daarmee de laagweergave uit tot 25 Hz (-3 dB). De ook in dit model toegepaste, gepatenteerde Matrixconstructie met demping in de vorm van de honingraat rekent af met ongewenste resonanties en daardoor kleuring, een nachtmerrie voor iedere ontwerper van dynamische luidsprekers. De 802 is met 32 kg. geen peuleschil, maar altijd nog 22 kg. lichter dan de grotere broer en verkrijgbaar in o.a. gefineerd zwart essen en wortelnoten. De vast met elkaar verbonden hoog- en middeneenheden zijn draaibaar. Zowel de goed doordachte verpakking als de afwerking staan op een hoog niveau. De gepaarde luidsprekers zijn voorzien van een calibratiecertificaat dat de SPL (Sound Pressure Level)-karakteristiek laat zien. Tevens worden een harde borstel voor de reiniging van het frontdoek meegeleverd en ontbreken ook de aan de onderzijde gemakkelijk in te draaien spikes niet. De vergulde aansluitingen zijn geschikt voor bi-wiring en bi-amping. Jammer is dat de eveneens vergulde doorverbindingsklemmen blijkbaar niet meer worden meegeleverd. Ze kunnen wel worden besteld en anders is er de mogelijkheid om met gewone kabeltjes door te verbinden.

Plaatsing

De reeds lang beproefde matrixconstructie verhindert zij- en achterwaartse straling bijna geheel en daardoor kan de luidspreker dichter bij de wand worden opgesteld dan andere soortgenoten. Ik hield het op rondom 50 cm. Wanneer al zonder uitlijnfilter een te forse laagweergave wordt verkregen (met de beruchte bult bij ca. 100 Hz als gevolg van kamerresonanties) kunnen de luidsprekers diagonaal worden geplaatst: u laat ze a.h.w. wat meer naar elkaar 'kijken'. Bijkomend voordeel is dat het uitgesproken links/rechts-effekt dat in veel opnamen onnodig de kop opsteekt aanzienlijk kan worden gereduceerd. De 802 vereist geen standaard, maar spikes kunnen de stabiliteit van het stereobeeld nog wat verbeteren en een strakkere laagweergave opleveren. Geplaatst op hoogpolig en dik tapijt had ik er echter geen behoefte aan. Het lijkt me wel verstandig om aan de importeur of de handelaar het aktieve laagfilter eerst op proef te vragen, daar zonder dat filter de laagweergave al zeer fraai is en tot diepe regionen afdaalt en het anders weleens te veel van het goede zou kunnen worden. De 27 Hz is nog volop aanwezig en 16 Hz nog goed voelbaar. In veel opnamen en ook muziek is er bovendien beneden 30 Hz of weinig of niets te bespeuren. Zojuist telefonisch verder aangevuld.

Prestaties

Dit driewegsysteem met vier luidsprekers behoort tot de beste dynamische weergevers die ik ken. Een extreem glad hoog en midden en een laagweergave (zonder filter!) om u tegen te zeggen. De klankbalans en de doorzichtigheid, gepaard gaande met een zeer fraaie doortekening maken diepe indruk. Het stereobeeld staat als een huis en ook (goede) mono-opnamen lijken er een dimensie bij te krijgen. Zeer forse geluidsniveau's doen geen enkele afbreuk aan de prestaties, maar ook op zeer laag volume is duidelijk waarneembaar dat een luidspreker van klasse aan het werk is. De overgangen verlopen naadloos en er wordt naar muziek i.p.v. naar luidsprekers geluisterd. Deze 802 verdient een kwalitatief zeer goede en ruim bemeten versterker, maar ook typen in de prijsklasse van rond fl. 800,-- (o.a. van JVC, Pioneer en Luxman met zo'n 60 echte Watts aan 8 Ohm) kunnen van deze luidspreker een paradepaardje maken. Ik heb me weer eens laten verleiden tot bi-wiring en bi-amping, maar zag mijn paar knutseluren niet beloond. Voor mij hoeft dit echt niet. Gewoon recht-toe recht-aan in de juiste fase volstaat.

Een partita voor soloviool, een pianosonate en een strijkkwartet zeggen meer over een luidspreker dan het Mahler-geweld. U kunt gerust zijn: het strijkkwartet speelt echt in uw kamer (Bartok's kwartetten door het Emerson Quartet op DG 423657) en Louis Lortie lijkt lijfelijk aanwezig in Beethoven's variatiewerken voor piano op Chandos 8616. Oscar Shumsky in Bach's werken voor soloviool op ASV CDDCD 454 staat schitterend in de ruimte zonder een spoortje agressiviteit. Het (zeer zachte) begin van Ravel's Rhapsodie Espagnol op Denon 1797 met o.a. het fluisterende, lage slagwerk is adembenemend. Elly Ameling en Jorg Demus klonken fabuleus in hun Schubertiade uit Schloss Kirchheim op Deutsche Harmonia Mundi GD 77085. Maar zoals altijd met goede weergevers: minder geslaagde opnamen worden ook genadeloos geetaleerd: Mozart's Jachtkwartet op DG 410866 blijft ook met deze B&W's agressief. De elektrostaat van goede huize (zoals de QUAD ESL) lijkt me nog wat gladder: geen enkele dynamische weergever kan het opnemen tegen de (bijna) strikte neutraliteit van de elektrostaat in vooral het middengebied, maar met de 802's vind ik dit zeker geen gemis, de zeer overtuigende kwaliteiten in ogenschouw nemende. De plaatsingsproblemen die bijv. de QUAD vaak oproept, treden bij de 802 niet op en dat is een aspect dat zeker ook meegewogen moet worden.

Is er een verschil met de 801 studiomonitor? In midden en hoog niet, in het laag wel. De orgelfanaten krijgen dat laatste beetje extra laag letterlijk in de schoot geworpen, maar kwalitatief is het verschil verwaarloosbaar. Piano-akkoorden in midden en laag hebben op de 801 ook een fractie meer 'body', maar ik kan u verzekeren dat de 802 u op echt weinig minder tracteert en ook wat dat betreft een zeer indrukwekkende prestatie levert (pianowerken van Liszt door Jorge Bolet op Decca en Claudio Arrau en Alfred Brendel op Philips). Sommigen zullen de laagweergave misschien wat ondergedoseerd vinden, gewend als ze zijn aan kleuring door kastresonanties. De bas van de 802 blijft, gegeven een kwalitatief goede opname, droog en strak, zonder boem; 'true bass is never forgotten' geldt ook hier. De walsen van de familie Strauss (hoempapa-hoempapa) mogen af en toe misbruikt worden om de basweergave te beoordelen en dan bij voorkeur met het door DGG vastgelegde Nieuwjaarsconcert 1987 onder Karajan (DG 419616). U kunt met deze opname trouwens nog veel meer beoordelen! Zojuist telefonisch de toevoeging i.v.m. aktief laagfilter.

Resumé

Een zowel technisch als qua afwerking uit zeer goed hout gesneden weergever, een alles-eter, die de muziek absolute voorrang verleent en de best denkbare weergavekwaliteit binnen bereik brengt. Op dit niveau zijn vergelijkbare produkten zeer dun gezaaid. De prijs is fors, maar u schrijft er minder op af dan op uw auto, ze zijn milieuvriendelijker... en gaan beduidend langer mee! De psychologische gulden vind ik onnodig: ik zie liever afgeronde verkoopprijzen en die zullen we voortaan ook hanteren.

___________________________________
B&W 802 MK 3 : fl. 9000,-- per paar
Optioneel uitlijnfilter voor gehele 800-serie: fl. 400,--

Importeur: Audioscript bv, Soest (tel. 02155-20302)


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links