|
CD-recensie
© Aart van der Wal, maart 2010
|
||||
Piotr Anderszewski at Carnegie Hall Bach: Partita nr. 2 in c, BWV 826. Schumann: Faschingsschwank aus Wien op. 26. Janácek: V mlách (In de mist). Beethoven: Pianosonate nr. 31 in As, op. 110. Bartók: 3 Hongaarse volksliedjes uit het Csík-district Sz 35a. Piotr Anderszewski (piano). Virgin Classics 267291 2 1 · 43' + 42' · Live-opname, Carnegie Hall, New York, 3-11-2008 Een grandioos recital op een grandioos klinkende Steinway Grand (met dank aan pianostemmer Ronald Coners van Steinway in New York: die man weet tenminste wat stemmen is!) Bach op een Steinway? De Poolse pianist Piotr Anderszewski ziet dat - en met hem vele evenens zeer gerespecteerde collega's, van Angela Hewitt tot Murray Perahia - helemáál niet als een probleem, want bij hem staat de tijdloosheid van de muziek voorop. Toch blijft het spelen van Bach op zo'n modern instrument een uitdaging, want het is zeker niet zwartwit: waar een klavecinist zijn hoofd niet over breekt of zelfs niet bij stilstaat, betekent voor de pianist dat hij een aantal noodzakelijke aanpassingen moet doen en compromissen moet sluiten, wil hij niet verzanden in een Bach-interpretatie die neerkomt op een stilistisch monstrum. Dat betekent dus eerst veel huiswerk en vervolgens dan de praktische toetsing. "One is constantly and deservedly tempted and provoked to make full use of the fantastic range of expressive potential that a modern concert piano can offer. It sometimes becomes paradoxical. But that makes it even more of a fascinating artistic adventure." Geen woord te veel en zijn vertolking van Bachs Tweede partita bewijst het, want hij doet hier precies hetgeen hij zei: optimaal gebruik maken van het expressieve potentieel van de moderne vleugel. Een melodisch fragment wordt zo opgelicht dat het net even kan schitteren in de zon zonder de lucide kleuren van het allesomvattende landschap te verstoren. De versieringen zijn niet zomaar versieringen maar rijke guirlandes die uit hunb schaduw treden en reikhalzend hun opwachting maken. Het sublieme wisselspel tussen linker- en rechterhand weerspiegelt de volmaakte dialoog in dit al even volmaakte contrapunt. In Schumanns Faschingsschwank overtreft hij nog mijn favoriet Maria Joaõ Pires (DG). Dit is nog Weenser dan Weens, met de vertraging op de tweede tel, dat uitgekiende, minuscule rubato en die heerlijk soepele ritmische onderstroom. De wervelende finale zet de kroon op de daaraan voorafgaande vier delen. Zijn visie op dit werk doet sterk aan dat van Svjatoslav Richter denken. Toeval? Geenszins: "Richter was like a god to me. I met him in Warsaw in 1991. Because I wanted to watch him rehearsing, I literally lay on the floor behind the stage. When he arrived, he didn't even try the piano. The next day I got a phone call. They needed someone to turn pages for him. In fact a young girl had been chosen to do it, but when Richter knew that he said he couldn't play with a woman beside him because he would find her breasts too inhibiting! Later I discovered he never tried the piano before a concert. He used to say that a concert was a matter of fate. That made a big impression on me and I tend to take a similar approach."
Janáceks V mlách is meer dan een opwarmer richting Beethovens een na laatste pianosonate. De vier deeltjes (de eerste drie duren niet langer dan rond 3,5 minuten, het slotdeel bijna 5 minuten) vragen niet om een rigide aanpak, maar om de juiste sfeertekening in de zin van 'Empfindung', in een expressief discours dat zowel breed als diep is. Anderszewski slaag met vlag en wimpel in deze miniaturen vol kloven, breuken en scherven. Beethovens Pianosonate op. 110 kent vele gezichten en perspectieven, maar Anderszewski's uiterst geconcentreerde aanpak is in ieder geval een van de boeiendste, al trekt hij niet, zoals vele van zijn collega's, lange spanningsbogen. Hij is meer gericht op detailwerking, als de horlogemaker die het fijne uurwerk eerst helemaal uit elkaar haalt om dan vervolgens alle onderdelen goed nagekeken en geolied weer terug te plaatsen. Deze methode werkt in de finale (fuga!) fantastisch, maar iets minder in het openingsdeel, Moderato cantabile. Het tempo is perfect, er is sprake van een zangerige, gaande beweging, maar toch vond ik een fractie (meer is het absoluut niet) te weinig rust in de linkerhandpartij, alsof Anderszewski Beethoven hier met Bach wilde verbinden (mogelijk ook met de slotfuga in gedachten). Ik weet eigenlijk niet of dit als kritiek moet worden opgevat, want het is duidelijk een respectabel concept waarover Anderszewski goed heeft nagedacht (in de reprise komt het terug). Bovendien zet Anderszewewski, alles bijeen genomen, toch maar even een fenomenale uitvoering van deze sonate neer. Het scherzo (Allegro molto) staat ondanks het hoge tempo als een huis en biedt het schouwspel van opperste pianistieke zekerheid. Het arioso dolente is een klaagzang van manlijke proporties en mist daardoor de weke sentimentaliteit die er helaas vaak ten onrechte aan wordt gegeven. De polyfone architectuur van het slotdeel is een meesterlijk uitgebalanceerde combinatie van technisch meesterschap en muzikale vormbeheersing. Bartóks Hongaarse volksliedjes fungeren als encore en daarmee als een passende afsluiting van dit grootse recital. Het applaus is zeker niet storend, integendeel. Het versterkt alleen maar het gevoel erbij te zijn, wat de schitterende opname trouwens duidelijk onderstreept. Het is een live-opname, met zijn voor- en zijn nadelen. Af en toe is het publiek net hoorbaar, maar gelukkig worden we hier niet 'getrakteerd' op het gekuch dat in onze concertzalen zo welig kan tieren. Met 85 minuten kon het niet op een cd. Misschien had er hier en daar nog wel een minuutje vanaf gesnoept kunnen worden (applaus onder andere), maar meer zat er echt niet in, tenzij de encore was geschrapt. Gelukkig is dat niet gebeurd en hebben we een onversneden, bijzonder sfeervolle registratie in huis. index | ||||
