CD-recensie
© Aart van der Wal, juli 2010
 |
(J.Chr.) Bach: Kwartet nr. 1 in Bes Warb B60 (voor hobo, viool, viola da gamba en cello) - Kwintet in F, op. 11 ner. 3 Warb B73 (voor fluit, hobo, viool en basso continuo)- Sextet in C, Warb B78 (voor fortepiano, hobo, viool, cello en 2 hoorns).
Abel: Kwartet in Bes op. 8 nr. 2 WKO 62 (voor fluit, viool, 'tenor' en cello) - in G WKO 227 (voor fluit, viool, viola da gamba en cello) - Sonate nr. 24 in D, WKO 207 (voor viola da gamba solo).
Il Gardellino.
Accent ACC 24221 · 63' ·
MBMMusikproduktion.de en ilgardellino.be
Zowel Carl Friedrich Abel (1723-1787) als Johann Christian Bach (1735-1782) verlieten hun Duitse vaderland om hun geluk in den vreemde te beproeven: ze kozen beide voor Londen, waarin ze in een muzikaal gespreid bedje kwamen, want zowel de Engelse koning George III als zijn gemalin Charlotte waren van Duitse afkomst en - misschien nog wel het belangrijkste van alles - hielden van muziek en investeerden daar ook in: vele componisten en musici hadden vanaf het vasteland de oversteek gewaagd om in de Londense metropool een carrière op te bouwen. Bachs jongste zoon en Abel kenden elkaar goed en organiseerden in Londen vele concerten en soirees, die druk bezocht werden en de kassa's deden rinkelen. Het merendeel van de Londense burgerij ging weliswaar gebukt onder de barre sociale omstandigheden zoals onder anderen Charles Dickens bijna een eeuw later zo meesterlijk zou beschrijven, maar elders was er de rijkdom en welstand die ook de musici geen windeieren legden. Heel bekend waren de concerten die in de Hanover Square Rooms werden gegeven en waar een keur aan instrumentalisten en ensembles optrad.
Het vereist niet zoveel voorstellingsvermogen om een goede indruk te krijgen van het programma op deze cd zoals dat daar misschien geklonken kan hebben. Bij het succes van Abel zal zeker een rol hebben gespeeld dat de viola da gamba in Engeland nog veelvuldig werd gebruikt, terwijl het instrument op het continent toen al op zijn retour was. Abel schreef vrijwel uitsluitend instrumentale muziek met daarin vaak een belangrijke partij voor de viola da gamba (Italiaans voor 'beenviool'), het in kwarten gestemde en doorgaans zessnarige instrument dat op de knie werd gehouden. Grotere formaten werden gewoon tussen de benen ingeklemd. Ze golden als de voorloper van de cello.
In tegenstelling tot Johann Christian Bach had Abel het wat betreft zijn solostukken niet zo op het hanteren van een strikte vorm en hield hij het vaak bij slechts een deel, dat een sterk improviserend karakter heeft. Dat blijkt nog eens duidelijk uit de hier gespeelde twee sonates. Abels muziek haalt wel niet het niveau van bijvoorbeeld Thomas Arne (1710-1778), laat staan de vrijwel op het grensvlak van de zeventiende en achttiende eeuw, net als Arne in Londen gestorven Henry Purcell, maar zijn stukken voor uiteenlopende ensembles is zeker meer dan 'slechts' gebruiksmuziek, terwijl zijn sonates een diepgang vertonen die zeer aandachtig luisteren zeker rechtvaardigt.
Johann Christian Bach bezat evenals zijn vader de gave om bijzonder mooie melodieën te schrijven, die de indruk maken dat ze hij ze zomaar uit de mouw schudde, 'aus einem Guss'. Natuurlijk, zijn beroemde vader was hem muzikaal en wijsgerig in alle opzichten de baas, maar van eenvoudige gebruiksmuziek is ook hier geen sprake. Il Gardellino, bestaande uit Jan De Winne (traverso), Marcel Ponseele (hobo), François Fernandez (viool), Vittorio Ghielmi (viola da gamba), Ira Givol (cello) en Shalev Ad-El (klavecimbel en pianoforte) maken er een waar feest van, sprankelend, lyrisch, ritmisch alert en met veel gusto. Dit zijn uitvoeringen die er wezen mogen. Zozeer zelfs dat voor Abels Sonate nr. 23 voor viola da gamba solo WKO 208 zeker nog een welverdiende plaats had kunnen worden ingeruimd. Dan hadden we bovendien nog meer kunnen genieten van het schitterende solospel van Vittorio Chielmi! De in november 2009 in de Sint-Thomas van Kantelberg in het Belgische Sint-Kruis-Male gemaakte opname laat het allemaal vlekkeloos uit de luidsprekers komen. Terug in de tijd? Welzeker!